xoves, 2 de outubro de 2014

A Igrexa de Labrada


      

Cruceiro do adro de Labrada. Recórdase que estaba colocado no muro vello que rodeaba o adro, antes de facer as obras de acceso con camiños mais amplos, aló pola década dos 80. A partir de aí, estivo recolocado en varios sitios do adro. No muro lateral feito de bloque, no ano 2000 foi colocado definitivamente onde se atopa hoxe. Foi feito no ano 1885. Descoñecese se por subscricións popular ou privada.

 
   Labrada, a día 6 de febreiro do 2015.

   Quizais sexa pola costume de vela case que todos os días, pero pasar por diante da nosa igrexa e non parar uns intres a mirar a súa fermosura, é un pecado; pero gústenos ou non mirala, a nosa igrexa é un conxunto de sensacións.
   Moitos de nós pasamos pola súa pía bautismal ou, acompañamos a alguén na súa última viaxe. Pero non é menos importante os momentos de ledicia que o seu carón se viven. Moitas parexas escomezaron o seu abrigo a andaina da súa vida en común. Moitos nenos xingrárono a o seu arredor. Lembrámonos cando as festas se facían no adro, hoxe fanse no campo da festa; e os músicos tocaban no pórtico. Sendo eu neno xogabamos ó fútbol antes da misa, e a salida, con un tocadiscos os mozos roldaban as mozas antes de acompañalas pa casa ou apañar un feixe de alcacen.
   A nave rectangular e máis baixa é a máis antiga, non se pode datar con exactitude cando foi construída; dín os documentos que hai dela que "su historia se pierde en la inmensidad de los tiempos". Conta con modillóns de oríxen románico. A chamada "porta pequena", a súa esquerda, ten un escudo gótico con unha cruz. As canterías que usaron para a nave son de un traballo exquisito. Ollar as canterías que alberga a porta pequena, polo norte; ou as das ventás polo sur; define o traballo e a dulzura das mans dos canteiros.
   A parte da capela maior foi construída no ano 1852, cando era cura D. Antonio Vicente Tacón, segundo inscrición.






   Importante e custosa obra foi a que se rematou no 1852, pero aínda faltaba moitísimo traballo no interior. Foi en eses anos, ata o 1861 que se remata a espadana, cando se fixeron maioritariamente as obras no interior. 
   No ano 1854 fixéronse as portas da sancristía. cos seus "errajes y vastidores".
   Un ano máis tarde, no 1855 encálase con area e cal a sancristía, o arco e o coro. Píntanse as portas da sacristía e tamén a porta pequena e o púlpito. No mesmo ano achandouse o adro.
   A obra que se fixo no ano 1856 foi facer a porta da entrada do adro, pintouse, os picaportes e a composición das paredes con un custo de 126 reales.
   No 1858 constrúese o retablo da virxe do Carmen por 510 reales. Píntase o pabellón "Real", e dous oficios na parede do "Altar Mayor". Tamén se pintaron o ambos os dous lados da parte do coro e altares da igrexa do Patrón S. Pedro e da Virxe do Carme.





    Nos libros da igrexa figura a data de 1861 como data da reedificación da fachada e da espadana cando era cura D. Antón Vicente Tacón, polas inscricións talladas na pedra do lateral, ano 1861.
   Grazas a documentación da que se dispón da nosa igrexa, sabemos que na segunda metade do século XIX foi reedificada a igrexa. Esas obras, basicamente, deixárona tal e como a podemos ver a día de hoxe. 
   Ao longo do século XX foron moitas as obras que se fixeron no seu interior e tamén no adro. 
   No ano 1904, cando era cura D. Rosendo Carracedo, abriuse unha ventá, edificouse tamén o púlpito. 
   No ano 1912, sendo cura Manuel Carracedo, o día 30 de xaneiro encargáronse na diócese varias pías bautismais, entre elas a da nosa igrexa, feita en mármore e con un custe de 115 pesetas; tamén dous confesionarios de castaño. 
   Foi no 1913 cando se mandou facer a campá grande, (aínda que a gravación existente na campá figura o ano 1922). Tamén a pía pequena de mármore rosado, para a auga bendita, situada na entrada pola porta pequena a man esquerda. Achouse o atrio parroquial e déuselle una man de branco o interior da igrexa.
   Nun inventario feito no 1918, aparte de outras cousas, aparecen citados a fonte de porcelana da sancristia, tres confesionarios de castaño, o armario da sancristía, tamén de castaño, as campanillas, catorce cadros do viacrucis ...


   

A campa grande que pesa nove "arrobas"; pódese ver na foto, chámase S. José, os padriños son Valentín e súa irmá Elvira Rouco Pita. Foi fundida en Madrid.
"Nº 25640. Fundición Hijo de Linares Perez. Carabanchel Bajo"





A campa pequena ten a data de fundición do ano 1727, pola data é de supoñer que estaba na antiga espadana. O seu nome é Sta Bárbara e os seus padriños son os irmáns Angela e Manuel Rivas Blanco.
   A campa pequena ten un fondo arraigo e cariño na nosa parroquia e todo o contrario nas parroquias veciñas. Cando as tormentas aparecen polos montes de Labrada, ameazando as xentes, gando e colleitas, o sancristan, antes o Elias do Granadero, O Camilo, o Gonzalo e hoxe o Manolo do Veiguello; fana soar e así, de ese xeito, os tronos e lóstregos espalecen fuxindo para as parroquias veciñas. De aí a animadversión das parroquias veciñas. Aínda que soe dun xeito incrédulo, cada veciño pode testemuñar este feito.
   Varias obras foron feitas tanto dentro como por fora. Cambiouse o Altar Maior sendo cura Xosé Meiriño, aló por mediados da década dos 70, e tamén na mesma época, foi cambiado o tellado. O Altar foi feito polo Albino do Fondo da Vila, un dos carpinteiros da nosa parroquia; e o tellado polo Daniel do Baroncelle, canteiro que vivia no Cordal.

 Entrando pola porta grande, inscrición que se podía atopar na entrada da igrexa. " ESTE SUELO SE REEDIFICO A EXPENSAS DEL PARROCO DON ANDRES CARREIRAS SEOANE Y SUS DONANTES FELIGRESES AÑO 1935 A 1936.

   Algúns dos cregos que tiveron ó cargo da parroquia.
   Domingo González Otero, 1600
   José Rodriguez Moirón, 1700
   Antonio Fernández Sanjurjo, 1720
   Esteban d’o Castro y Barja, 1724

   Domingo Díaz, 1753
   Diego Antonio Abad, natural de San Tirso de Portocelo (Xove), 1848
   Antonio Vicente Tacón natural de Ibeseño (Arzua), 1851
   Luis Seijas natural de Corbelle,1861

   Manuel Díaz Gómez, 1905
   Rosendo Carracedo natural de Romariz, 1908
   José María Carracedo natural de Carredo, 1915

   Gerardo Fanego Losada, natural de Mondoñedo, 1915-1918
   Andrés Carreiras Seone, natural de Goiriz, 1918-1964 
   Secundino Díaz Maseda de Mondoñedo, 1964-1965
   Avelino González Loureiro da Ponte Nova, 1965-1970
   Francisco Fernández Martinez natural de Ferrol, 1970-1973
   Xosé Meiriño López do Carballiño, Ourense, 1973-1978
   Xosé Antón Miguelez de Chantada, 1978-1985 e 1992-1994
   Manuel Regal Ledo de Chantada, 1985-1991 
   Juan Manuel Basora Rodriguez de Narón, 1994-1995
   Antonio Rúa Saavedra de Lourenzá, 1995-1996
   Juan José Novo Gabeiras de Viveiro , 1996-2003
   Javier Santiago Sanmartín de Neda, 2003-2006
   Rubén Prieto Rodríguez de S. Cosme de Barreiros, 2006-2008
   Francisco González Dopico de Ferrol, 2006-2010
   Cristóbal Rivas Díaz de Cerdido, 2010- 2017
   Manuel Polo Pérez, 2017- ....
   11/04/1919. El Correo de Galicia.
   "Anteayer otorgó el ex senador del Reino Excmo. Sr. D. Eduardo de Cea Naharro, la escritura de presentación al curato vacante en Labrada (Mondoñedo0), en favor del ecónomo de dicha parroquia D. Andrés Carreira Seoane, actuando como notario el Sr. Vieira Durán (D. Javier)".
   01/12/1943. El Progreso.
   "En la iglesia parroquial de Labrada tuvo lugar la bendición solemne de una imagen del Sagrado Corazón que como rasgo de esplendidez cristiana se ha dignado donar doña María González Lorenzo, maestra nacional de Bóveda (Lugo).
   Han contribuido a la organización del acto religioso los maestros de la localidad, doña Manuela Fernández Martínez, don Pedro Díaz Carreiras, el párroco don Andrés Carreiras y don Valentín Rouco Pita.
   En la misa solemne el R. P. Honorio, Pasionista, con su elocuente palabra, supo despertar en el pueblo el amor que debemos practicar al Sagrado Corazón.
   A la terminación se cantó un himno alusivo a esta fiesta". 
   04/07/1946. El Progreso.
   "El día 29 del pasado mes de junio tuvo lugar la bendición solemne de una imagen de San Pedro Apóstol, que, en un rasgo de caridad cristiana se ha dignado donar doña María González Lorenzo, maestra nacional de Santa Maria de Bóveda (Lugo).
   Hizo uso de la palabra el padre Anselmo de la Resurrección, de la residencia de PP. Pasionistas de Mondoñedo, que con acertadas y fervorosas palabras, supo afianzar en los fieles la gran devoción que en esta localidad se tiene al glorioso Apóstol.
   El pueblo de Labrada se queda muy agradecido  a tan piadosa donante, que con ésta, es la tercera imagen con que se ha dignado honrar a nuestra humilde iglesia parroquial.
   Han contribuido a la organización de estos actos religiosos, el párroco don Andrés Carreiras Seoane, don Valentín Rouco Pita y los maestros de la localidad doña Manuela Fernández Martinez y don Pedro Díaz Carreiras".


  No Ano 2014, dado que o muro orixinal do adro xa derrubado en parte e coa ameaza de seguir derrubándose, decidiuse facer un muro novo axeitado as normas en vigor. O custo afrontouno a Comunidade de Montes.





             D. Andrés Carreiras Seoane. 2-7-1961.

   18/02/1965. El Progreso.
   "El vicario general del obispado presidió el duelo en el entierro del párroco de Labrada.
                                                      Recibió cristiana sepultura en Goiriz
   En el dia de ayer, tuvieron lugar en la parroquia de Labrada los solemnes funerales por el eterno descanso del que fué durante cuarenta y seis años párroco de la misma. A continuación se transladó su cadaver a la parroquia de Goiriz (Villalba), cuyas tierras le habían visto nacer.
   Tanto los funerales en Labrada, como en Goiriz, previos a su sepelio, fueron una verdadera manifestación de duelo por parte de los familiares, compañeros, feligreses y demás vecinos de las parroquias limítrofes, que tanto cariño profesaben al venerable sacerdote.
   Desde las primeras horas de la mañana desfilaron por la capilla ardiente, sita en la rectoral de Labrada, cientos de personas de todas las clases sociales. 
   A las diez se transladó su cadáver a hombros de los feligreses al templo parroquial, incapaz de albergar a los fieles.
   En el momento oportuno de la misa mayor, el párroco de Romariz, dirigió unas breves palabras sobre el venerable párroco, gastada su vida de 46 años en pro de las almas. Somos testigos de que por las mejillas de los asistentes discurrian las lágrimas . 
   -- Nos quedamos sin nuestro pastor, sin don Andrés, murmuraban los vecinos.
   Los mismos fieles, por angostos caminos, en lucha contínua por tener el gusto de llevarle un poco, lo sacaron hasta la carretera en hombros, en donde estaba el coche fúnebre, y siete ómnibus de la localidad para transladarle a Goiriz. El duelo allí estaba constituido por el ilustrísimo señor Vicario General del Obispado, don Francisco Fraga y un total de dieciocho sacerdotes, compañeros y amigos.
   En la misa solemne celebrada, al ilustrísimo señor Vicario nos invita a la humildad, meditando la muerte evocadora de nuestros pecados ante Dios.
   Sus cenizas reposan en el cementerio de esta última parroquia. Don Andrés ha muerto, a los ochenta y dos años de edad, después de una breve enfermedad. Sacerdote humilde, sencillo y bondadoso; en una palabra, el auténtico cura de almas adaptado a su aldea. Sus primeros años pasaron en San Ciprián, y los 46 años restantes de su vida parroquial en Labrada. Catorce años regentó las parroquias de Romariz y Fanoy. Al venerable sacerdote, se le quería de veras entre los fieles, por que era digno de ello. Que Dios le tenga en el cielo.
   El excelentísimo señor Obispo hizo presente su agradecimiento a los diocesanos por el aprecio de sentimiento y cariño que demostraron con motivo del sepelio del llorado don Andrés Carreiras Seoane".



     Mesa que usaba de escritorio D. Andrés, cuidada e restaurada na Casa de Camba.

   Recopilando información da crónica local, sabemos máis polo miúdo como foi o traslado ata o Campo de Carreiras e Goiriz; e tamén o enterro.
   O traslado ata o Campo de Carreiras fíxose a ombros, dado o longo do traxecto e a dificultade que supoñía levar o ataúde polas corredoiras da época, eran varios os levadores, entre eles estaban o Candido do Chao do Outeiro, Isidoro, Manuel da Angelita, Luis do Veiguello, Belarmino, etc. Era costume levar unha soa coroa, xeralmente de plástico. Pero si a querías natural era moitísimo máis cara, aínda que tamén se podía alugar para o día do enterro, coa condición que non se podía estragar e moito menos, mollar. Tamén era condición que a coroa tería que ser levada por mulleres, vestidas de rigoroso loito. Neste caso e por petición da sobriña do cura, as encargadas foron a Esther do Fondo da Vila, Celia de Rouco e a Egidia de Verdes. Outras mulleres foron tamén as encargadas de levar as cintas que pasaban a ambos lados por encima do ataúde.
   E certo que don Andrés era querido e respectado, e a asistencia da xente que foi de Labrada, Romariz e Fanoy ao funeral a Goiriz foi moitísima. Por costume, ao remate do enterro, á xente asistente déuselle de comer, pan e carne, queixo e viño. Pero todo o que había non chegou a nada, rematadas as existencias, e a xente pedía máis de todo, ben é certo que tamén con un afán desproporcionado e egoísta. Xa que non era doado manter a tanta xente, María, a sobriña de don Andrés; dixo que non se daba máis nada, que non sabia si a xente fora o enterro por comer ou pola devoción.

   Foto sacada en Candia, na data do 2 de xullo de 1961. Recoñecemos comenzando pola esquerda: o cura de gafas negras, D. Secundino. O da dereita de todo, D. Andrés Carreiras Seoana. A rapaza da dereita é a Arsilia do barrio do Campo dos Novos.

Día de confirmación na nosa igrexa, segunda metade da década dos 60. O Sr Bispo, D. Jacinto Argaya Goicoechea, confirmando o Jorge do Perrote. O fondo, Gonzalo Cuba, sacristán naquel momento; a esquerda, sentado, o Albino do Fondo da Vila.

A Cristina do Choqueira o dia da súa confirmación amadriñada pola Matilde do Pazo; Gonzalo Cuba e D. Avelino. O cura de sotana escura non sabemos quen é. A dereita de todo D. Jacinto Argaya Goicoechea.

A foto foi sacada no ano 1971, o día de S. Pedro. O Luis do Veiguello, o seu fillo Manuel e o padriño de Luis, o Sr Valentín de Pita. Aparte da xente que se ve na foto quero subliñar o "Altar Mayor" no fondo da foto.

Día da primeira comuñón do José Manuel Rico, do barrio de Tezán. O seu carón súa prima Amelia de Carozo. Foto do ano 1974-75.

Primeira comuñón de Javier Manuel Prieto Díaz. Ano 1974. Comenzando pola esquerda: Arturo de Verdes, Jesús de Verdes, Ramón Cendán, Rafael de Verdes, Josefa de Otero, Antoño da Valiña, Amina da Valiña, Cesina de Rego (nai de Javier), Oracio de Rego (boina), Conchita Cendan Verdes, Egidia (gafas), Josefa de Rego (pano na cabeza), Henar, Silverio de Verdes (pai de Javier), Lino da Valiña (gravata), Modesta e Mª Antoña de Rego. Os tres nenos de diante son: Jesús Cendán Verdes, Ana da Valiña e Javier.

Foto do ano 2000. Confirmación na igrexa de Labrada. Empezando pola esquerda e de pé: Verónica, Rocio, Juancho (cura), Félix Villares (vigairo), Javier, Alberto, José Luis Castro (cura) e Carlos Gomez (cura).
Agochados: Javier, Rocio, Martín, Marcos, Rubén, Toñiño, Yumara e Iván.



Vista interior da igrexa. Foto do mes de xuño do ano 2014, o fondo o altar feito polo Albino do Fondo da Vila no ano 1977, sendo cura Xosé Meiriño López. Os bancos fixéronse no ano 2012, aparte as madeiras das ventás, sendo cura Cristóbal Rivas.

As fotos datan do mes de xuño do ano 2016. Nelas pódese ver as reformas no chan. Os custes que supuxeron as obras, metade foron a nome do igrexario e metade a nome da Comunidade de Montes.
   

Inscripción nunhas das xanelas da casa do cura. "Hizose en el año de 18.. siendo cura D Antº Victe Tacón.

Foto sacada súa igrexa. Década dos 60. A da esquerda é a Antoña do Pazo e a dereita a súa irmán América, falecida sendo rapaza. O rapaz do medio é o Emilio Solmo, tio do Toño das Lucas, tamén falecido sendo rapaz.

Foto do ano 1997, a saída da celebración. Comenzando pola esquerda: a María de García, Mª Te do Perrote coa súa filla Sandra, Articiana das Carminas, Esther do Fondo da Vila e Jesús da Angelita.

                      Foto de Manuel Rivas Cortiñas, sancristán de Labrada dende o ano 1981.

Xentiña nun enterro en Labrada.



domingo, 13 de abril de 2014

Labrada no 1936 ...

   
   Labradeses do 36:
 
   As guerras ninguén as gaña, e menos aínda se son entre as xentes da mesma terra. É unha traxedia que un pobo sacrifique a súa xente, o seu presente e o seu futuro por unhas ideas ou por ter poder; ideas e poder que se poñen por enriba do civismo de irmáns.
   Máis abaixo vai un listado dos rapaces; homes que da noite para a mañá se fixeron soldados, sen ninguén preguntarlles. Todos eles serviron no exercito mal chamado "Nacional", xa que "Nacionais" eran os dous bandos. Cada un que saque as súas propias conclusión.

  Jesús Vivero do Barral.

  Manuel Rouco Vivero dos Currás.
  Xesús Rouco Vivero dos Currás.
  Jaime Vivero. Chao do Outeiro.
  Jesús Román. Chao do Outeiro.
  Cándido Rouco do Chao do Outeiro.
  Inocencio Román. Cabeira.
  Cándido López Vidal de Carozo.
  Antonio Coira de Tibián..
  Santiago Coira de Tibián..
  Eduardo Fernández Anello de Tibián.
  Valentín Otero do Pazo. 
  Domingo Díaz do Cordal.
  Blas Verdes Chao do Cordal.
  Amaro do Adriano Cordal
  Horacio de Cas Rego. Lamacide
  Juan Requeijo do Campo dos Novos.
  Gerardo Requeijo do Campo dos Novos.
  Costante Fernandez do Campo dos Novos.
  Manuel de Enrique da Cabeira
  Dositeo da Chiquita do Cordal.
  Ramón de Lestide.
  Manuel das Vigas.
  Eduardo das Vigas.
  Ramón Solmo das Trandeiras
  Valentín dos Agustís do Outeiro
  José dos Agustís do Outeiro
  Manuel do Civil do Outeiro
  Adelino Otero do Outeiro
  Manuel dos Gabries do Carballal.
  José Gómez de Fanoi.
  Jesús do Villagal de Romariz.
  Magín Geada de Romariz.
  Jesús Prieto de Samarugo. 
  Amaro de Adriano.

     Destacar que._

  Gerardo Requeijo foi ferido.
  Amaro de Adriano perdeu un ollo, e por ferido de guerra concedéronlle a cartaría. Cóntase unha anécdota do Amaro que cando volveu da guerra ferido alguén lle dixo que tivera sorte, xa que perder un ollo é moi grave, pero máis é perder a vida; e el respondeu co seu xeito tan galego...
   - Me cago en "tal", se isto é sorte!
  Manuel das Vigas foi Practicante.
  Manuel dos Gabries estivo nas Brigadas Italianas.
  Dositeo da Chiquita era Legionario.
  José Gómez casou para a Cabeira.
  Jesús do Villagal casou para o Cordal.
  Magín Geada casou para Outeiro.
  Jesús Prieto casou para Tibián, na Casa da Tuxa.
 José Otero Otero, José dos Agustís, faleceu na súa casa da Costa da Laxe o día 8 de xaneiro do 1939, por mor dunha enfermidade que contraeu no transcurso da guerra.
  Hoxe, día 6 de Nadal do 2014, o único de todos eles que vive e goza de boa saúde e unha memoria prodixiosa e Jesús Vivero; mais coñecido polo Jesús da Angelita.

                      Jesús Vivero Rivas

                       Gerardo Requeijo.

                         Cándido Rouco Diaz no "Frente"

   O Ramón do Solmo, a dereita, sentado, xunto a outros compañeiros.


 Dúas fotos de Ramón Solmo das Tarandeiras, o meu agradecemento a súa familia. O Ramón despois de todo tivo sorte, estivo destinado nunha carnicería e .... viviu para contalo.

 Labrada tivo vida, medrou e cambiou con outras xentes e noutros tempos, fíxose a si mesma, homes e mulleres, os de aquí e os que se fixeron de aló; pedra a pedra, carballo a carballo, lentamente. Miro para o río Labrada, a súa auga pasou e segue pasando, auga que moveu muíños e pequenas centrais eléctricas, ou calquera outra abondosa fonte e aí seguen, alimentándonos a nós como alimentaron os de antes; temos a responsabilidade ética e moral de coidar o entorno que nos veu nacer e seguir cambiándoa para mellor sen esquecer que somos aldea, xente de aldea, aldeáns do século XXI.

   Lévame a pensar na xente que nos deixou de un xeito dramático, inxusto, lévame a pensar nos homes que certo día dos anos 1936, 37, 38, 39 e incluso posteriores foron chamados a "filas" para loitar contra si mesmos, contra os seus medos, contra os seus amigos, veciños ou outros homes que compartían a mesma terra. Labrada non se librou do padecemento que supuxo o inxusto e infrutuoso "Alzamento Nacional". Fillos de esta terra empuñaron armas, mataron e tamén morreron. Conta o Xesús da Angelita que faleceron en acto de guerra cinco veciños nosos.
   Son os seguintes:
          Laureano Montouto (Laureano do Sende).
          Germán Fernández Vidal, de Curro Vedo.
          Policarpo González Cortiñas do Cordal.
          Víctor López Fernández, do Xuadento.
          Manuel Patricio Coira López da Cabeira.
   O Laureano naceu no Cadramón, casou coa Xusta do Sende e estando casado chamárono a filas, a Xusta o quedar viúva de guerra déronlle o estanco.
   Os seus pais, as súas familias, víronos ir, penados pensaban que quizais, despois de velos marchar pola corredoira, ían, demasiado cedo camiño da morte.
   O meu recordo e recoñecemento para todos eles e as súas familias, que deron o máis valioso que tiñan, a súa vida e o seu futuro para nada. E en especial un recordo e admiración para súas nais.

mércores, 4 de decembro de 2013

De Lavrada a Labrada, pasando por Laurada.

                                                                            
                                               Antes.
A fértil terra na que pisamos, sustentada maioritariamente por rochas graníticas que nos montas da nosa parroquia saen o exterior caprichosamente, ten unha idade aproximada de 295 millóns de anos. Este granito formouse a consecuencia dunha colisión entre dúas grandes placas tectónicas chamadas Gondwana e Laurrusia producido hai 350 millóns de anos. Unha desas dúas grandes placas, concretamente Gonwana somerxíuse por baixo da outra nun proceso no que se alcanzaron elevadas temperaturas que produciron a fusión da placa mergullouse. Esa fusión xerou magmas que subiron para a superficie da Terra en forma de volcáns dos que o granito de Labrada correspondería a parte mais profunda que por iso arrefriouse en profundidade hai 295 millóns de anos.
Aproximadamente 95 millóns de anos despois a erosión afondou tanto que chegou a poñer na superficie da terra o granito (que estaría a uns 12-20 km de profundidade aínda que agora o vemos en superficie.
Chaman a atención os grandes bloques de granito que están espallados pola superficie do terreo. Ben, o certo é que estes grandes bloques formáronse cando o granito estaba subindo cara a superficie da terra (aínda que sen chegar a saír). O magma granítico producido polo rozamento cos outros materiais que o rodeaban foi o que rompeu o granito en bloques que son os que agora vemos espallados pola superficie do monte.
(Datos aportados por Juan Ramón Vidal Romaní, profesor emérito do Instituto de Xeoloxía da Universidade de Coruña. Desde aquí o meu agradecemento pola desinteresada achega, amabilidade e achegamento a tan modesta causa).




  Apuntes históricos de S. Pedro de Labrada.
    A nosa parroquia pode que lle puxeran o nome de Labrada grazas a súa fertilidade en case que toda a súa extensión,  37 km cadrados. Os primeiros poboadores da nosa parroquia fixérono rematada a última glaciación,  uns 7500 anos, no etapa chamado neolítico; o xacemento máis importante de esta época encontrase no Tremoal, no lugar chamado Curro Vello. Neste asentamento atopáronse varios discos musterienses e núcleos de explotación centrípeta. Outro xacemento é o de Xestide, é o máis importante do epipaleolítico situado do Noroeste da península; a súa ocupación dátase do 6200 a. c. O redor do xacemento hai unha serie de abrigos naturais o carón de penedos, que servía de vixilancia a estes poboadores para poder cazar.  Outros xacementos están catalogados na nosa parroquia, "túmulos" e "petróglifos". Hai dous túmulos  localizados no Chao da Fouce e outro en Pena Redonda. Os petróglifos tamén están no Chao da Fouce.
   Outro lugar en Labrada sitúase en Portela. Zona que abarca dende Castromaior ata Penas do Castro. O Castelo Grande, situado no monte, nos límites entre Fanoi e Castromaior; e tirando cara ao noroeste, estaba acompañado do Castelo Pequeno, situado nos límites entre Fanoi e Labrada. Crese que na zona citada pode haber outros asentamentos pero que aínda non están catalogados, tales como O Pedrouzo e Penas do Castro. 
    << Quero facer un apartado con respecto o "Castelo Grande", dada a proximidade e os vínculos existentes entre Labrada e o citado Castelo.
   Cando non fai moito tempo, o monte era un lugar sen peches nin limitacións físicas e delimitado só nas boas costumes veciñais; as xentes de Labrada sabíamos que o "Castelo Grande" era un pedazo de monte dos de Castromaior. Se a palabra "Castelo" foise respectando no tempo, seguro que o antigo "Castro" deu pé a edificar no mesmo lugar un Castelo ou Fortaleza existente na zona,  e que fai referencia del o rei Fernando II, na data do 10 de setembro de 1178, que o manda derrubar. É de supoñer que dita orden non foi executada, xa que no ano 1202 xa estaba de novo edificado. Tamén se sabe que a viúva do Mariscal Pedro Pardo de Cela, pasou os últimos anos da súa vida na Fortaleza de Castromaior >>.
   Os asentamentos estaban sempre situados en zonas de tránsito animal, e por tanto é lóxico pensar que Portela, que significa "porto" ou "lugar de paso", fora tamén un bo lugar para instalarse. 


Lugar de Xestide. Tamén se pode ver o fondo os montes desde Pena Contreira ata a Neveira. O monte "mouro".
O Castro de Portela visto dende o lugar chamado "Cabana do Capitán" no monte de Labrada.
 
   Temos anotacións con data 18 de maio de 922, ou 912; da nosa parroquia en diploma de doazón por parte de  D. Ordoño II a favor de San Martiño de Mariz e ao Bispo Savarico II do "valle de Labrada".
   En documentos que figuran no Archivo Diocesano aparecen varias mencións a nosa parroquia, a lugares e a veciños da época. Con data 13 de novembro de 1402, o bispo D. Álvaro de Isorna ordena realizar unha pescuda sobre o señorío e xurisdición da freguesía de Labrada e sobre as luctuosas que pagaban os veciños ó Cabido. No citado documento aparecen lugares que ainda se coñecen hoxe co mesmo nome; Xestide (Gestide, o), Escourido e Xuadento (Guadento). Aos tres nomes citados, engadimos o lugar de Xanaz (Ganaz), cando xa no século XV aparecen mencións de eses lugares en documentos depositados no Archivo de la Real Chancellería de Valladolid.
Pero o máis fermoso e que no documento aparece o nome de Laurada.

   "Este he o tralado de huna pesquisa que foy enna flegesia de Laurada por mandado de noso sennor obispo don Aluaro por la graça de Deus et da santa Iglesia de Roma bispo de Mendonedo oydor enna audiençia / de noso sennor el rey et por mandado do cabiidoo da iglesia de Mendonedo et por Iohan das Figeyras coengo de Mendonedo et por Pedro Meendes rasoeyro et por Gomes Peres do Castro notario sobre lo senorio / et juridiçon do dito lugar de Laurada commo perteeçia ao dito sennor obispo ou ao dito cabiidoo et outrosy en raçon das loytosas dos que se finaren enno dito lugar caes et de caes persoas perteesçian / ao dito sennor obispo ou ao dito cabiidoo et como se husara senpre estas cousas a qual pesquisa foy sacada por nos notarios sobreditos enna flegesia de Laurada trese dias de nouenbro anno Domini / mºccccii annos en estos testemoyos que se siguen etPedroo Ares de Janas premeyro testemoyo de Laurada jurado et preguntado por o primeiro arraconllo en rason do sennorio et juridiçon diso que o dito cabiidoo et / aministrador que por el andaua avia enno dito lugar et Laurada os touros et os enprasos et os ousios et os forros et os abantadiços et voses et preguntado por o segundo et terçeiro arraconllos en raçon das / loytosas diso que as loytosas dos omes et mulleres et orrfoos fillosdalgo desta fligesia de Laurada que eran do bispo de Mendonedo quando con elle viuesen ou de qualquer outro sennor quando con el viuesen / et as loytosas dos ommes et mulleres orrfoos forreiros que eran da amestraçon et o
bispo ou outro sennor con quen elles viuesen que non avia loytosa enno forreiro sobredito et o cabiidoo eso meesmo que non / avia loytosa ennos filosdalgos segundo dito he en maneira que nehun non deuia mays que hua loytosa pero quando hun de estes filosdalgo non viuesen con sennor algun que as loytosas delles que eran do bispo / et a do forreiro do cabiidoo et que esto vira hussar des quaraenta annos aaco et el esto daua por çerto et diso mays que viindo o bispo pousar por pesoa a dita fligesia de Laurada hua ves enno anno que lle deuia
todo / homme forreiro que y morase de cada anno mea teega de çeuada et hun carneiro et hua galinna et esto que o non avia ennos forreiros que avia en Geestido nen Escourido. Et Afonso Peres de Tinay morador en / Laurada segundo testemoya jurado et preguntado por a dita rason do senorio diso como esta testemoya sobredita et en rason das loytosas diso commo este testemoya sobredita que eran as dos fidalgos do bipo quando con el viuesen et quando / con el ou con outro sennor alguo no viuesen que eran do bispo de Mendonedo et os dos forreiros da iglesia de Mendonedo et o bispo que no avia ennas dos forreiros et auia ennas dos fidalgos et diso dos forreiros commo diso esta / outra testemoya et que esto daua por çerto. Et Diego Fernandes de Laurada iii testemoyo jurado et preguntado por o primeyro arraconllo en rason do senorio et juridiçon que ha o bispo de Mendonedo enna fligesia de Laurada ou o cabiidoo da iglesia de Mondonedo / diso primeyramente que o cabiido que avia o terço da apresentaçon da iglesia de Laurada et que husara senpre de trager enna dita fligesia moordomo que husase por ella et este moordomo quando os hommes han contenda / dan seys soldos et vira pagar aquelas cousas sobre que contenden et as partes infianse sobre aquela contenda por auer(?) o juys da terra et o juys da terra julga a fiadoria et o que fica condanado paga ao moordomo / trinta soldos da moneda corrente da fiadoria et leua o juys tres soldos por mandamento et o juys se os non pode liurar inbiaos ante o vigario et ha mays o cabiidoo en esta fligesia as voses et os ousyos des et oyto / libras por ousyo et o abantadiço se o y ouuer direitamente. Iten diso que o forreiro que deue cada anno ao cabiidoo media fanega de çeuada pello çuramin dos bodos et hua galinna et quarenta et oyto soldos por presentaçon / et deue a loytosa ao cabiidoo et deue o forreiro
hua ves enno anno se o bispo veer a pousar a esta fligesia ao bispo un carneiro et trinta paes et hua galina et media fanega de seuada por o çuramin dos / bodos et esto diso que o non deuia o ferreiro que morase en Geestido ou en Escourido nen ao cabiidoo nen ao bispo. Iten diso esta testemoya que o omme fidalgo et muller filadalgo et o fijo fidalgo que deue / a loytosa a aquel sennor con que viuer pero se fidalgo non viuer con nenguno deue a loytosa ao bispo por senoria saluo os que moren en Geestido et en Escourido et se algun seruiço
demanda o cabiidoo / deue a ser julgado pello bispo. Et diso mays que o amestrador do cabiidoo que fas a tales en Geestido et o juys de Costas de Montes fayllo [...15] o vira senpre husar de lta (cincuenta) annos aa/co et que o husara asy por o cabiidoo en trinta annos et que oyra senpre que asy se husara et el que o auia por çerto. Et diso mays que as mulleres dos fidalgos que pagauan as loytosas se se finauan de/poysmente de seus maridos segundo que as pagauan seus maridos et os orrfoos delles eso meesmo pero que os orrfoos en quanto abian padre ainda que lles trousese(?) sua nana que non deuian loytosa. Item diso / que o aministrador que avia y trinta soldos por couto. Et esto daua por çerto. Iten Johan Valam morador en Laurada quarta testemoya jurado et preguntado por lo primeiro arraconllo en rason da juridiçon diso que o terreiro que era do amestrador /preguntado por o segundo et terceiro arraconllo en rason das loytosas diso que oyra deser que as do omme forreiro et muller et orrfoo forreiro que era do cabidoo et a loytosa do omme et muller et orrfoo fidalgos que era daquel sennor / con que viuian en maneira que o forreiro et o fidalgo que non pagauan mays que hua loytosa cada hum. Et o senorio da dita fligesia he do bispo et delo que non sabia mays. Iten Afonso Lopes de Beestar morador en Laurada v testemoya jurado /et preguntado por o primeiro arraconllo en raçon do senorio diso ue non sabia saluo que o terreiro et o moordomo que andaua polo amestrador que leuaua o touro et o enpraço et a
fiadoria et as boses et ho abantadiço et / aquel que dese fiador por ante o juys de costas de montes do bispo que llo avia de rescebir o terreio et o que fose condenado que pagaria a fiadoria ao moordomo que eran trinta soldos et o mandamento ao juys que eran tres soldos et os / que o juys non liurase que os avia de lançar por ante o bispo ou por ante seu vigario. Et o bispo hua ves enno anno qando veese ao dito lugar de Laurada que lle deuia omme forreiro media teega de çeuada et hun carneiro et trinta paes et huna galina. Et preguntado por as loytosas diso que as loytosas dos ommes forreiros et mulleres et orrfaos forreiros que eran do cabidoo et as loytosas dos hommes fillosdalgo que eran do sennor con / que viuesen. Iten diso mays que o omme et muller et orrfoo fidalgo non viuendo con nengun sennor que eran as loytosas ben destes amos de que fosen ben de Mondonedo et en huns et en outros que non avia en cada / hun mays que huna loytosa. Et esto que o vira senpre husar de lta (cincuenta) annos aaco et que esto daua por çerto. Iten Pedro de Bouças morador en Laurada vi testemoyo jurado et preguntado diso commo Diego Fernandes. Iten preguntado por o segundo / et terçeiro arraconllo en raçon das loytosas diso que os ommes forreiros et mulleres et orrfoos que dauan as loytosas ao cabiidoo et non deuan loytosa a outro sennor nenguno. Et as loytosas dos ommes / fidalgos et mulleres et orrfoos fidalgos que eran do bispo quando con el viueren et quando non que eran doutro sennor con que viuesen et estes filosdalgo quando non viuesen con nengun sernnor diso que eran as / loytosas deles do bispo de Mondonedo. Iten diso que d-Escourido nen de Geestido que non viran y loytosa leuar. Et delo que non sabia mays. Et Johan Eanes de Geestido morador en Laurada vii testemoya jurado et preguntado por / o senorio et loytosas diso segundo diso Pedro de Bouças. Et Diego Gomes do Geedento morador en Laurada viii tetemoya jurado et preguntado por o senorio et loytosas diso que o moordomo que era do cabiidoo ha as loytosas / diso commo Diego Fernandes et diso que non sabia dello mays. Et Pedro Garçia de Geadento viiii testemoya jurado et preguntado por o senorio et juridiçon et loytosas diso que o maordomo que era do cabiido que as lotosas dos / forreiros et das forreiras que eran do cabidoo et que non deuian loytosa a outro sennor alguno ainda que con el viuesen. Et que as loytosas dos fillosdalgo et mulleres orrfoos fillosdalgo que eran do sennor / con quen viuesen et que non deuian loytosa ao cabidoo et en rason de senorio et juridiçon diso commo Pedro de Bouças et que esto daua por çerto. Et Afonso Nouo de Tunga(?) x testemoya jurado et preguntado por / o senorio et juridiçon diso como Afonso Lopes et diso en rason das loytosas dos filosdalgo que as deuian ao sennor con quen viuesen et as dos forreiros ao cabiidoo et delo que non sabia mays /. Iten Pedro Eanes Palmeiro xi testemoyo jurado et preguntado por o sennorio et juridiçon diso como Diego Fernandes preguntado por as loytosas diso commo Pedro Garçia do Geadento. Et Afonso Martines de Geestido xii testemoyo jurado et preguntado por o se/norio et juridiçon et loytosas diso que o moordomo que era do cabidoo et que as loytosas dos ommes filosdalgo et mulleres et orrfoos filosdalgo que eran do senor con quen viuan et tamben das mulleres / et orrfoos fillosdalgo que morian depoys seus maridos que eran do sennor con que viuia o marido et non deuia a outro nenguno loytosa et diso que as loytosas dos forreiro et mulleres et orrfoos forreiros / que eran do cabiidoo et non de outro sennor alguno ainda que con el viuesen et esto que o daua por çerto. Et Fernan de Melleiros morador en Laurada xiii testemoya jurado et preguntado en rason do senorio et juridiçon diso / que o moordomo que era do cabiidoo et diso das loytosas dos ommes filosdalgo et mulleres et orrfoos filosdalgo que morian depoys seus maridos que eran do sennor con que viuia o marido que non de outro / algun et diso que as loytosas dos ommes et mulleres et orrfoos forreiros que eran do amestrador et non doutro sennor ainda que con el viuese et diso mays que os orrfoos filos
dos fillosdalgos nen dos forreiros / en quanto foren seus padres viuos ainda que lles moresen suas madres que non deuian loytosa en nengua maneira et que o vira senpre asy husar et que esto daua por çerto. Et Diego de Beesta morador / en Laurada xiiii jurado et preguntado pollos ditos arraconllos en rason do senorio et juridiçon et loytosas diso como Fernnan de Melleiros et que esto daua por çerto. Et Afonso Lois do Geedento morador en/ Laurada xv testemoyo jurado et preguntado polos ditos arraconllos en rason do senorio et juridiçon et loytosas diso commo Fernan de Melleiros et que esto daua por çerto. Et Aluaro [...10] morador en Laurada xvi testemoyo / jurado et preguntado polos ditos arraconllos diso commo diso Fernan de Melleiros et que esto daua por çerto. Et Fernan Eanes morador en Laurada xvii testemoya jurado et preguntado pollos ditos arraconllos diso do feito do / senorio et loytosas commo Fernan de Melleiros tirando que non sabia commo pagaua a loytosa o forreiro et que non sabia dello mays pero que oyra deser que a pagaua ao amestrador. Et Ruy Lopes / xviii testemoyo jurado et preguntado pollos ditos arraconllos et por cada hun deles en rason do senorio et loytosas diso que as loytosas dos filosdalgo et mulleres et orrfoos filosdalgo que eran do sennor con quen /viuesen et as loytosas dos forreiros mulleres et orrfoos forreiros que eran da amestraçon en maneira que cada hun segundo dito he non deuia mays que hua loytosa. Et Johan Amado do Outeiro xviiii testemoyo / jurado et preguntado polos ditos arraconllos et por cada hun delles en rason do senorio et loytosas diso que as loytosas dos ommes filosdalgo et mulleres et orrfoos filosdalgo que eran do sennor / con quen viuesen et as loytosas dos ommes forreiros et mulleres et orrfoos forreiros que eran da amestraçon en maneira que cada hun segundo dito he non deue mays que hua loytosa. Et Aras Peres do / Geadento morador en Laurada xx testemoyo jurado et preguntado en rason do senorio et juridiçon et loytosas diso commo Fernan de Melleiros et esto meesmo das loytosas concordou con o dito Fernan de / Melleiros et esto daua por çerto. Escrita en Laurada dia et mes et anno sobreditas testemoyas Pedro Lopes Afonso Fernandes Johan Carualido Pedro Salgado Diego Pando Ruy Salgado et Johan do / Saparo et outros. Et eu Gomes Peres notario publico jurado dado do bispo de Mendonedo enno seu obispado et villas et lugares del que a esto presente foy et que a presente(?) escriui et en ella puge meu synal que tal he en testemoyo de verdade a qual foy feita por mandado do dito sennor obispo.

Tamén se cita que con data 22 de novembro de 1407, sendo bispo Álvaro de Isorna, otorga documento de foro a favor de Nuño Freire de varios cotos, entre eles o de Labrada; por tanto pasabamos a ser terra dos "Andrade". 
   O 20 de maio de 1417, reunido o cabildo e presedido polo prelado, confirma a cesión que o canónigo Lopo González fai do arrendo  da administracíon de Labrada en favor do chantre Pedro Mariño de Lobeira.
   O Mariscal Pardo de Cela, home feudal, que falece executado o 17 de decembro do 1483, despois de facerse forte no "Castelo da Frouxeira".son varios os veciños que atopamos no Arquivo da Chancelería de Valladolid que loitaron no asedio do citado castelo. Nesta relación aparecen todos os fidalgos que acudiron ao cerco da Frouxeira e que presentaron, posteriormente, preito de fidalguía. Aparecen Roi Lorenzo fidalgo da parroquia de Espiñarcao. Na declaración doutra das testemuñas, esta vez un fidalgo de 60 anos veciño da parroquia de San Pedro de Labrada, tan só se mencionaba ao contendente:“que sabia que el dicho Ruy Lorenço, que contendia, fue a servyr, como ome fijodalgo, por mandado de los Reyes, nuestros padres, al çerco de peña Froxeyra, quando llamaron a todos los fijosdalgo de aquella tierra”. Outro fidalgo que pelexou para derrotar o Mariscal foi o veciño de Galgao Xoán Díaz. Estes señores que despois presentaron xuizo na Chancelería de Valladolid para conseguir o título de "fidalgos", foron mandados polos Reis Católicos.
   Por certo, a viúva do Mariscal Pedro Pardo de Cela, pasou os últimos anos da súa vida na Fortaleza de Castromaior.
    Outro nobre veciño noso que aparece en apuntes históricos é o nobre Ares Cao, "ome figos dalgo" , da "Casa de Guadento", dada a súa condición de "fidalgo" e militar, era mester loitar o lado do rei. Foi chamado por Juan II para pelexar en Baza para expulsar os moros de Granada, onde faleceu. Casado con Sancha Fernández con quen tivo un fillo chamado Alonso Díaz de Labrada, de quén aparece unha ejecutoria en Valladolid con data 10 de maio de 1512. Sabemos tamén que, descendentes da Casa de Guadento emparentaron cos de "A Torre de Labrada", que estaba situada xunto a igrexa de San Pedro. Todo apelido "Labrada", que aparece nos séculos XVI e posteriores provén da descendencia de dita torre-pazo.
 
   "A Torre de Labrada", que os apuntes históricos a situan xunto a igrexa, nada se recorda dela. Pero si quero apuntar que no ano 2004, cando se ampliou o adro, eu, de casualidade, vin unha parede enterrada a uns dous metros partindo dende a soleira da porta de fora da casa Rectoral. A parede de pedra, estaba moi ben paredada, semellante a parede da parte baixa da igrexa. Eu non digo que aquelas pedras foran da Torre, pero o que si digo e que nada tiñan que ver coa Casa do Cura nin con construccións recente
 
   Cando Carlos I, no ano 1528 mandou facer un censo na Coroa de Castela; en Labrada eran 71 veciños que pagaban entre todos 469 reales. Despois da revisión censal, tiña que pagar cada  "pechero", 169 maravedis,( os maravedis eran moedas feitas en cobre e os reales eran en prata).
 
   A finais do século XVI aparece no Colexio Fonseca:
"Juan Fernández Sanjurjo, natural y vecino de San Simón. Se casó con Ana López, que era natural de San Pedro de Labrada.
Ana López era hija de Juan García de Otero, natural y vecino de San Pedro de Labrada, del lugar de Outeiro, y de Inés López, natural de Santa María Magdalena de Fanoy. (Fonte: xenealoxia.org. José Manuel Moreira Docampo)
Esta Inés López era, a su vez, hija de Pedro de Carracedo, natural de Fanoy, del lugar de Fornos, y de María López, que era hija de Roy Díaz de San Martín, de San Martiño das Figueiras. Pedro de Carracedo y María López construyeron la casa de Fornos en 1580, según constaba en inscripción situada en la propia casa".
 
   En 1587.
   "En Real Cédula de recepturia, dada en Madrid, a 7 de febrero de 1587, repartiendo a la provincia de Mondoñedo los maravedís que le tocaban pagar de 454, cuentos del servicio ordinario y extraordinario que en las Cortes que se estaba celebrando alli y comenzaran el año anterior se habian al Rey por los procuradores para la guarda y defensa y conservación de los reinos y para otras cosas muy importantes, figuran los partidos que la formaban, los cuales eran los siguientes:
   ... Labrada, ....
   (Eduardo Lence Santar y Guitian. Cronista Oficial de la Ciudad).
 
   No 1587 Felipe II ordenou os bispos que fixeran un censo, chamado Censo dos Obispos, xa que a igrexa tiña o poder suficiente como para facer un listado dos veciños e das súas posesións; en Labrada aparecen 64 casas.
 
   Xa en 1591 eran en total 103 veciños, dos cales 100 eran pecheros, 2 curas e 1 fidalgo. Decir que se lle denomina "pechero" o veciño que tiña a obriga de pagar os impostos. Os fidalgos e o clero estaba exento de calquer imposto. Tamén decir que eran moi poucos as persoas que pusuían terras en propiedade, case todas eran do clero e dos fidalgos.
 
   Aparece, con data 5 de novembre do 1593, un traslado notarial, feito no ano 1629, da escritura expedida polo Cabildo a favor de Juan da Raña e de alonso Díaz, veciños de S. Pedro de Labrada, pola que os aforaban, para eles dous, a partes iguales, e para os seus fillos e netos, o casal chamado de "Trasdolombo", sito na devandita feligresia de Labrada, coa súa casa e unha cortiña contigua, heredades de labranza e de montes. O citado lugar pertenecera a Gómez Cadrado, con 3 terreos sitos no lugar das "Cancelas", lindando todo elo no camiño da igrexa. Fixouse o canon foral en 7 reales de plata, de 34 maravedis, a pagar por S. Martín. Destacar tamén, que a venta do citado casal, trouxo diversos pleitos entre o Cabildo e os citados propietarios. 
   Labrada aparece en documentos depositados no Arquivo do Reino de Galicia. No ano 1608, aparece a seguinte mención: " Los vecinos del partido de San Pedro de Labrada y Juan García con Alonso de Luaces, sobre reparo del puente del Pedrido".
 
   No ano 1638: "María Alonso, viúva, con Juan de Luaces, sobre los montes del lugar de Xanaz.
   Conta El eco de Galicia:
    "D. Antonio Díaz de Labrada, Escribano de Mondoñedo, en 6 de Mayo de 1686, ordenó que, en la Parroquia de San Pedro de Labrada (Abadín) se fundase con 40 fanegas de centeno, un Monte de Piedad para pobres y una capellanía nominativa, en el altar de Nuestra Señora la Grande, con 20 misas rezadas todos los años". (Publicado o día 30/10/1909, no diario El eco de Galicia: órgano de los gallegos residentes en las Repúblicas Sub-Americanas).
 
   En 1692.

   "En un repartimiento de dicho año, hecho por Blas Vidal Gómez, Repartidor General de la Ciudad provincial de orden del Licenciado D. Manuel Canel, Abogado de la Real Audencia de Galicia, Alcalde mayor y Regidor perpetuo del Concejo, de 6.616 reales y medio que habia de pagar de los 5.000 ducados conque S.M. y señores de su Real Consejo mandarán asistir de los asuntos de Sisas y Millones, Alcabadas y Cientos, figuran las cantidades repartidas a cada entidad que fueron las siguientes:
   ...
   A la Graña de Villarente, 487 maravedis.
   A Moncelos, 706.
   A Quende y Gontán, 120.
   A Candia y Varoncelle, 991.
   A Castromayor, San Pedro das Goas y Aldige, 876.
   A Labrada, Espiñarcao, Romariz, Fanoy y Frayas, 1.272.
   A Concejo de Villarente, 2109.
   A Abadín, 495 maravedis.
   ...
   (Eduardo Lence Santar y Guitian. Cronista Oficial de la Ciudad).

   Aparece outro dato no ano de 1768, no que se indica que en Labrada hai 368 veciños e 4 fidalgos.


   A riqueza mais fermosa que ten un pobo e a súa xente, esa xente non ten por que vivir no lugar onde lle gustaría vivir. A xente sempre foi de aquí para aló e o revés; labrada foi unha  aldea de emigración. Canta xente se foi a "hacer las americas" e non volveu. Cantos fillos e netos de Galegos viven nas "americas" e descoñecen a terra dos seus antepasados. Ogallá, polo menos saiban onde estamos.

   1795. Diccionario geográfico universal .... Antonio Vegas.
   "LABRADA: hay dos filigresías en España de este nombre en Galicia; la una está en la Provincia de Betanzos, Jurisdición de Monfero, y la otra en la Provincia de Mondoñedo, Jurisdición de Costas de Monte. La primera es de Señorío Abadengo, que pertenece al Monasterio de Benedictinos de Monfero, y la segunda, de Señorio Eclesiástico que pertenece al Reverendo Obispo de Mondoñedo; y las dos tienen Alcaldes Ordinarios por sus respectivos señores".
  
   1825. Diccionario geográfico-estadístico de España y Portugal. Sebastián de Miñano y Bedoya.
   "San Pedro de Labrada, feligresia eclesiástica de España en Galicia, provincia y obispado de Mondeñedo, jurisdición de Costa de Montes, Juez ordinario. 94 vecinos, 534 habitantes. Situada en el terreno más ínfimo, montañoso y áspero de toda esta diócesis y tan árido que no hay siquiera un árbol frutal. Produce centeno, avena y patatas. Dista 3 1/2 leguas de la capital y 19 1/2 de Santiago. Contribuye 1549 reales 3 maravedies".
 
   1832. Diccionario Geográfico Universal. Antonio Bergnes de las casas.
   "LABRADA (San Pedro de), feligresía eclesiastica de España, en Galicia, provincia, obispado y a 3 1/2 leguas de Mondoñedo y á 19 1/2 de Santiago; jurisdición de Costas de Monte. Juez ordinario. Población 534 habitantes. Situada en terreno árido y el más montañoso y áspero de toda la diócesis. Produce centeno, avena y patatas".

   1847. Diccionario Geográfico-Estadístico-Histórico de españa. Pascual Madoz.
   "Labrada, (San Pedro de). Feligresía en la provincia de Lugo, 7 1/2 leguas; diocesis y partido judicial de Mondoñedo y ayuntamiento de Abadín: sita sobre los margenes de los riachuelos Villagüente y Jestide, disfruta de buena ventilación y clima templado y bastante sano. Cuenta 150 casas distribuidas en los lugares de Agros, Barral, Cabeira , Cabozo, Cordal, Corrubedo, Juadento, Lamacide, Lestide, Outeiro, Pazo, Tibian y varias casas. La iglesia parroquíal es única y su curato de entrada y patronato de D. José Varela y Luaces; el cementerio aunque reducido no perjudica para nada a la salud pública por su buena ventilación. Hay una hermita con la advocación de S.Antonio, de fundacion particular. El término confina por norte con Sta María de Montouto; por éste con Estelo; por sur con S. Juan de Romariz, y por oeste con S. Simón de la Cuesta y Santiago de Samarugo; estendiéndose de norte a sur 3/4 de legua y 1 de éste a oeste. Tiene fuentes de buen agua y le bañan los indicados riachuelos Villaguente y Jestide, aquel tiene origen en los montes de Tojoso, y este en la cuesta de Sol,  desaguando el primero en el rio de Abadín y el segundo en el rio de Tronceda. El terreno participa de monte y llano, aquel poblado de combustible y pasto, y este de mediana calidad. Los caminos vecinales y mal cuidados, y el correo se recibe por la capital del partido. Produce trigo, centeno, avena, patatas y mijo; cria ganado vacuno, lanar, cabrio, de cerda y caballar. Hay alguna caza. Industria: la agricola, 6 molinos harineros y los oficios necesarios para el uso del pais. Población: 150 vecinos, 800 almas.
 
   01/11/1853. Boletín Oficial de la Provincia de Orense.
   "El Juez de primera instancia de Mondoñedo cita, llama y emplaza con término de treinta días naturales á contar desde ia inserción del presente en los Boletines oficiales á Domingo Cabeza, de San Pedro de Labrada, distrito de Abadin, á fin de que comparezca en la cárcel de partido á responder á los cargos que contra él resultan de la causa formada por hurto de fruto á Juan Vivero; advertido de que su rebeldía á las convocatorias judiciales le parará perjuicio; y á la vez escita á las señoras autoridades para que procuren la captura del Domingo, y caso de obtenerse sea puesto á disposición del juzgado, estampándose al intento á continuación sus señales. Mondoñedo octubre 17 de 1853. José María Ulloa.
   Señas. Edad 23 años, estatura 5 pies y 2 pulgadas, pelo y ojos castaños, nariz afilada, barba poca, cara larga, color bueno; viste pantalon de estopa, chaleco de candil del país con mangas, gorra de burel y madreñas".
 
   29/07/1882. Boletín Oficial de la Provincia de Lugo.
   "Juzgado de 1. a instancia de Mondoñedo.
   Don Alfonso XII, por la gracia de Dios Rey constitucional de España, y en su nombre D. Celestinoo Arias Gago, Juez de primera instancia de la ciudad de Mondoñedo y su partido.
   Por la presente llamo, cito y emplazo á Antonio Vidal Alonso, vecino de la parroquia de San Pedro de Labrada, cuyas señas á continuación so expresan, para que en el término de quince dias, contados desde la inserción de esta requisitoria en el Boletín oficial de esta provincia y Gacela de Madrid, se presente en este Juzgado á fin de ser notificado de la sentencia dictada en la causa que se le siguió por lesiones á Juan Román, y emplazado por término de diez dias para ante la superioridad, prévio nombramiento de abogado y procurador; advertido que de no verificarlo será declarado rebelde y le parará el perjuicio á que haya lugar; y al propio tiempo encargo á las autoridades asi civiles como militares procedan á la busca y captura de dicho sugeto; poniéndolo á mi disposición, caso de ser habido.
   Dado en Mondoñedo á 24 de Julio de 1882.—Celestino Arias U. Gago.—Nazario Seco.
   Señas del procesado.
   Edad 28 años, estatura alta, pelo y ojos castaños, nariz regular, cara delgada y color moreno".

   04/07/1884. Boletín Oficial de la Provincia de Lugo.
   "Juagado de 1ª instancia de Mondoñedo.
   Don Edelmiro Trillo y Señorans, Juez instructor del partido de Mondoñedo.
   Por la presente, llamo, cito y emplazo á Antonio Requeijo Fernandez, natural y vecino de la parroquia de San Pedro de Labrada, de 25 años, hijo de Lúcas Requeijo y Luisa Fernandez, soltero, labrador, sin apodo, de estatura corta, pelo y ojos castaños, nariz chata, barbilampiño, color bueno, que se halla ausente con ignorado paradero, á fin de que dentro del término de quince dias, á contar desde la inserción de esta requisitoria en el Boletín oficial de la provincia y Gaceta de Madrid, se presente en la cárcel pública de este partido para responder á los cargos que le resultan en la causa contra él instruida por lesiones; bajo apercibimiento de que, no verificándolo, será declarado rebelde y le parará el perjuicio á que hubiere lugar con arreglo á la ley.
   Al mismo tiempo, ruego y encargo á todas las autoridades y dependientes de la policía judicial se sirvan proceder á la busca y captura de dicho sugeto; poniéndolo, caso de ser habido, á mi disposición en la referida cárcel, con las precauciones convenientes.
   Dado en la ciudad de Mondoñedo á 2 de Julio de 1884.—Edelmiro Trillo.—Ante mi, Antonio Ferreiro y Hermida, por Seco".

   29/03/1899. Boletín Oficial de la Provincia de Lugo.
   "Hago saber: que, por providencia del día de hoy, ha sido admitida, sin perjuicio de tercero y salvo mejor derecho, una solicitud presentada en este Gobierno por D. Pascual Isasi Isasmendi, vecino de Bilbao, por la que desea adquirir la propiedad de 12 pertenencias de mineral de hierro con el nombre de Asunción, sitas en el paraje llamado Cuesta Verde, parroquia de San Pedro de Labrada y Ayuntamiento de Abadín: lindando á todos rumbos con monte común.
   Verifica la designación de dicho registro en la forma siguiente:
   «Se tendrá por punto de partida el ángulo Norte de la casa de Luís Gil, y desde él se medirán al Norte 300 metros, al Sur 300 metros, al Este 100 metros y al Oeste 100 metros, y levantando perpendiculares en los extremos de estas líneas, se cerrará el perímetro de las 12 pertenencias solicitadas.»
   Lo que se anuncia al público á los efectos de los artículos 23 y 24 de la vigente ley de Minas, señalando el plazo de sesenta días para la admisión de reclamaciones.
   Lugo 28 de Marzo de 1899.—Ricardo de Guzmán".
 
   07/04/1899. Boletín Oficial de la Provincia de Lugo.
   "Secretaría.—Minas
   DON RICARDO DE GUZMÁN Y GALTIER,
   SECRETARIO DEL GOBIERNO CIVIL DE ESTA PROVINCIA.
   Hago saber: que, por providencia del día 4 del actual, ha sido admitida, sin perjuicio de tercero y salvo mejor derecho, una solicitud presentada en este Gobierno por D. Manuel Castedo Sanfiz, vecino de esta ciudad, por la que, como apoderado y á nombre de D. Pascual de Isasi Isasmendi y Adaro, de Bilbao, desea adquirir la propiedad de 12 pertenencias de mineral de hierro con el título de Violeta, sitas en el paraje llamado Cuesta Verde, parroquia de San Pedro de Labrada, Ayuntamiento de Abadín: lindando á todos rumbos con
monte común.
   Verifica la designación de dicho registro en la forma siguiente:
   «Se tendrá por punto de partida la esquina Norte de la casa de Luis Gil, y desde él se medirán: al Norte 300 metros, al Sur 300 metros, al Este 100 metros y al Oeste 100 metros, y levantando perpendiculares en los extremos de estas líneas se cerrará el perímetro dé las 12 pertenencias solicitadas.»
   Lo que se anuncia al público á los efectos de los artículos 23 y 24 de la vigente ley de Minas, señalando el plazo de sesenta días para la admisión de las reclamaciones.
   Lugo 6 de Abril de 1899,—Ricardo de Guzrnán".

  Traxe dos aldeáns de Labrada, preto de Mondoñedo. (Historía de Galicia. Murguía)

   Existen numerosos apuntamentos, tanto en xornais ou na lenda popular sobre a vida en Labrada, é de sobra coñecido polos veciños moitas situacios de un notorio interés histórico, que non se soubo valorar no seu momento. E que chegan os nosos oidos de un xeito lonxano e pode que mezclando a realidade e a suposición. Imos sacar a luz apuntes atopados e, tamén verdades oídas._ 
   Preto do barrio do Pazo, como o seu nome así o reflexa, houbo un pazo, os documentos din que estaba no lugar chamado "Escourido" xa confinando con Romariz. Así o expresa no libro "Galicia: hisoria e imagen", publicado por Ramón Blanco Arean en 1979, cando fai mención de Labrada: 
"S. Pedro de Labrada, a parroquia máis montañosa do municipio, soar do pazo de Labrada, onde no lugar de Escourido, do barrio de Pazo, houbo unha torre cuxas pedra foron utilizadas polos veciños para diversas construcións". Serba, foreiro da páxina web "xenealoxia.org", describe que en "Escourido" existeu un Palacio y Torre.
    Cando nos anos 70 no pazo vivía o Argemiro e a Genara, cos seus fillos Pepe e a Elva, facíano nunha casa que estaba pegada á dereita da de Palmira. No frente a casa tiña nunha pedra un escudo tallado, e as pedras da entrada tiñan adornos tamén labrados nas canterías. A día de hoxe nada se conserva; suponse que as pedras foron enterradas nas corredoiras, ou, dado o calamitoso estado das vivendas, esteñan tiradas no medio das silveiras.
   Volvendo o lugar de "Escoirido", abaixo do Pazo, perto  do camiño que une os barrios do Pazo e a "Casa Vella" en Tibian; suponse que oubo unha ferrería xa que en diferentes décadas mais recentes sacouse unha boa cantidade de escoura. Tanto en carros como xá na década dos 70 en transportes mecánicos depósitandoa no lugar chamado "Fuxe Cabrito".
 
   4 de novembro do 1901 no Boletín Oficial da Provincia de Lugo publica a seguinte nova:
   "Don Octavio Cancio y Cuervo, Secretario del Gobierno Civil de esta Provincia.
   Hago saber: que, por providencia del día 29 de Octubre último, ha sido admtida, sin perjuicio de terceros y salvo mejor derecho, una solicitud presentada en este Gobierno a las doce del mismo día por D. Venancio Saavedra Lorenzo, vecino de Aldige, distrito de Abadín, D. Jose de Domingo Berastegui de Madrid y por D. Mausfeldt Henry Mills de Londres, por las que desea adquirir 90 pertenencias de mineral de hierro con el título de Cleopatra y Marco Antonio, sitas en los términos de de las parroquias de Romariz y Labrada, del Ayuntamiento de Abadín, y parajes que nombran Veiga das Anduriñas, Costa de Area y Casal de Cabana, en terreno común: lindante por todos rumbos con terreno de igual clase, excepción hecha del punto de partida , que lo es de propiedad particular y alguna que otra finca que lo es de igual propiedad, que probablemente se comprenda dentro del perímetro.
   Verifica la designación de este registro en la forma siguiente:
   <<Se tomará como ó por punto de partida el centro del de prado de riega que en propiedd  y colonia posee Domingo Rico, de Romariz, sito en dicha de Romariz, y paraje que se nombra Veiga da Ferreira, o sea el mismo de partida que se fijo para el registro de la mina Eureca de 170 metros de largo, fijandose la primera estaca; desde ésta se medirá también en linea recta y en dirección Oeste 32º al Norte 5200 metros, fijándose la segunda estaca; desde ésta se trazará otra linea recta de 170 metros de largo en dirección Sur y se fijará la tercera estaca, y desde ésta se medirán también en linea recta 5200 metros en dirección Este 32º al sur, hasta encontrar el punto de partida, quedando así cerrado el perimetro del paralelogramo que comprende las 90 pertenencias solicitadas.>>
   Y correspondiendo a este registro el nº, 1928, se hace público por medio de este periódico oficial en cumplimiento y a los efectos de los artículos 23 y 24 de la vigente ley de Minas, señalándose el término de sesenta dias para la admisión de reclamaciones.
   Lugo 2 de Noviembre de 1901. - Octavio Cancio".
 
    07/04/1910, no diario El Correo de Galicia, publica a seguinte nova:
  "Comunican de Abadín que el empresario de las minas de Romariz y Labrada, piensa comenzar muy en breve las obras de explotación de las minas, a cuyo efecto ha encargado ya las herramientas necesarias para que puedan dedicarse al trabajo algunos obreros".
 
   01/07/1908, no diario "El norte de Galicia", sae publicada a nova seguinte:
   " Han presentado en este gobierno civil, D. Domingo Otero, José Cordal Otero y Julian Cabana Otero, vecinos de Labrada, en el ayuntamiento de Abadín una solicitud oponiéndose a la concesión de 30 pertenencias de mineral de hierro y otros metales con el nombre de Otilia interesada por  D. Venancio Saavedra Lorenzo".
 
   23/04/1913. El Regional; informa do seguinte:
   "Ha sido desestimada la oposición formulada por D. Domingo Otero y otros vecinos de Labrada, contra la cesión a Venancio Saavedra Lorenzo del registro minero denominado Otilia y registrado al número 2896".
 
   10/11/1913, El Regional, publica o seguinte:
   "Habiendo renunciado D. Venancio Saavedra Lorenzo , vecino de Aldige, en el ayuntamiento de Abadín, a todos los derechos que puedan corresponderle en el registro minero Otilia, número 2896 de su expediente, sito en el referido ayuntamiento; se declara franco y registrable el terreno que comprende dicha mina".
 
    23/03/1921. El Regional.
   "El Ayuntamiento de Abadín acordó solicitar de este Gobierno la instrucción del oportuno expediente para la declaración de utilidad pública de los siguientes caminos vecinales:
   Uno que partiendo de la feria pública de Gontán terminé en los términos de Ferreira del Valle de Oro, pasando por Campo dos Novos, Puente Gestide de Abajo, Pena do Ovo y Tremoal; longitud 14 kilómetros.
   Otro de ocho kilómetros de longitud que partiendo de la feria de Gontán termine en Campo dos Novos, de la parroquia de Labrada, pasando por el lugar de Coto y Puente Labrada. 
   Otro de cinco kilómetros de longitud, que partiendo de Campo dos Novos, en la parroquia de Labrada, termine en los confines de Viveiró, del Municipio de Muras.
...".
 
   25/11/1926. El Noticiario Gallego.
   Sobre a escola de Labrada informa que está vacante. "Labrada; Ayuntamiento de Abadín; escuela mixta para Maestra. 1293 habitantes".
 
   01/1953. Boletín de la Comisión Provincial de Monumentos Históricos y Artísticos de Lugo.

   "LABRADA Y CASTROMAYOR 
 
   Ordenanzas del año 1707

   En nuestro trabajo «Ordenanzas de las jurisdicciones de Labrada v Castromayor, del año 1707». consta que dichas Ordenanzas fueron hechas por Su Merced D Fernando Roxica Montenegro, Juez ordinario de ellas el 15 de Marzo, ante Antonio de Saavedra, y que son las mismas, figura la siguiente:
   «Iten que tampoco se atreban ni sean osados a cortar, talar ni dicipar en las fragas y deesas desta dha Jurisdicción por el pie ni por la rrama sin dexar orca y pendon antes tengan grande cuydado con la conservación dellas y de los montes y de no arrancar cepas ni toxos por el pie y de plantar todos los años que dispone la ley rreal, pena de que afeutándose lo contrario seran castigados conforme a derecho».
   Sigue a ésta, otra ordenanza que dispone que «ninguna persona cierre, ocupe ni aprese los términos comunes y concixiles, exidos y abrabaderos de los ganados que tuvieren ocupados y apresados desde el tiempo que contiene la leí los abran, franquen y vuelban al estado que antes tenían dentro de nuebe días pena de que no lo aciendo se les obligará a ello a su costa y serán castigados por la innobediencia»".
 
   25/12/1964. El Progreso.
   " Electrificación de Labrada y Montouto, presupuesto, 1.295.000 Pesetas".
 
   26/09/1993. La Voz de Galicia.
   "Las obras subvencionadas por la Diputación ...
La traida de aguas a Tibián  en Labrada; 1.500.000pesetas, ...".
 
   17/11/1994. La Voz de Galicia.
   "El Ayuntamiento de Abadín aprobó en el pleno celebrado ayer una inversión de veinte millones de pesetas para traidas de agua. Las parroquias veneficiadas serán las de la zona norte del municipio: Labrada, Montouto, Romariz y otras. La mitad de dicho presupuesto procederá del Plan Operativo Local de este año, y el resto, de una partida presupuestaria de la Diputación a la que renuciaron varios ayuntamientos incluídos en las comarcas de acción especial. El sistema de esta traída de aguas consistirá en varios depósitos que se suministrarán unos a otros en cadena, desde el más alto, situado en Labrada. El ayuntamiento sólo tendrá que aportar la maquinaria para realizar los trabajos".