O devezo
de unirme o pasado non experimentado, ese pasado gozado pero non vivido,
lévame a fermosa tarefa de comezar unha andaina que me achegue o punto de
retroceso mais afastado. Para chegar un ten que apoiarse no saber da
xente que ven de máis lonxe no tempo e tamén, nos organismos que, de
xeito calado, fan camiño para chegar a sitios e tempos remotos non
pisados desde o seu presente.
Un deses organismos é o Consello
da Cultura Galega, que a través do Arquivo da Emigración Galega fan un
traballo de "rescatar e valorar a memoria e os testemuños da acción
solidaria e altruísta dos nosos emigrantes". Como a continuación veremos
os emigrantes de Abadín tamén participaron na mellora das condicións de
vida, non só a nivel particular ou familiar, senón tamén a nivel
colectivo e veciñal, xa que contribuíron a construción das nosas escolas
a través das asociacións, parroquias ou municipais que se crearon
na emigración; principalmente en Buenos Aires, Montevideo e a Habana. Os
fillos de Abadín emigrados a Habana participaron na creación e
fundación da asociación "Hijos del Ayuntamiento de Abadín, Sociedad de
Instrucción y Beneficencia".
Esta sociedade foi fundada na
Habana polos naturais do concello de Abadín (Lugo) residentes na capital
cubana. O 23 de outubro de 1921 un grupo destes veciños mantiveron unha
reunión na casa de Bernardo Aguiar, un dos promotores da idea, e quedou
nomeada a comisión organizadora para a creación desta nova entidade. No
momento da súa fundación tiña previsto denominala Hijos de Abeledo,
Corvite, Baroncelle y sus comarcas, por pertenceren ás ditas parroquias a
maior parte dos socios fundadores. Finalmente chamouse Hijos del
Ayuntamiento de Abadín.
A primeira directiva da sociedade
estaba integrada por Perfecto López Vidal, como presidente; José Díaz
Pardiño, vicepresidente; Saturnino Regueira y Oseira, secretario. Como
delegados das parroquias do concello estaban Jesús Ferreiro Díaz por
Labrada, Manuel Leal Otero por Romariz, Antonio Díaz Pardiño por Fanoi,
Magín Castiñeira Oseira por Abadín, José Cabado González polas Goás,
Perfecto López Vidal por Candia, Bernardo Aguiar por Aldixe, Generoso
Anido por Abeledo, José Val por Corvite, Aparicio Portela por
Baroncelle, Generoso Hermida por Moncelos, Ramón Fraga por Castromaior e
José Portela pola Graña de Vilarente.
A súa finalidade era
construír escolas na súa terra natal, atendendo primeiro ás parroquias
máis abandonadas e necesitadas como Candia e As Goás. Tamén consideran
nos seus estatutos obxectivos benéficos e recreativos: fomentar e
estreitar a amizade entre todas as persoas asociadas e prestarlles
auxilios morais e materiais aos socios necesitados.
En 1932 inauguraron no cemiterio Colón da Habana un panteón social, onde son soterrados os socios.
Nos anos 40 pasou a ser unha sociedade recreativa e benéfica.
(Fonte: Arquivo da Emigración Galega).
Un grupo de entusiastas abadinenses, que concorreron o domingo 2 de xullo, á brillante matineé celebrada pola sociedade "Hijos del Ayuntamiento de Abadín", nos xardíns da "Quinta del Opispo".
Eco de Galicia: revista ilustrada y de información de la colonia gallega de Cuba. Año 5 número 155 - 1921 novembro 6.
"Hijos del Ayuntamiento de Abadín.
Esta nueva Sociedad de instrucción y apoyo mutuo, celebró junta el domingo 23 del pasado, en la casa Campanario número 89, para en ella dejar ultimada la constitución de la misma.
Presidió el señor Florentino Vázquez, actuó de Secretario, nuestro agente y corresponsal en Puentes Grandes, señor Aparicio Pórtela, al cual se debe la organización de esta Sociedad.
Dió lectura el señor Pórtela al manifiesto que publicó y a continuación, al reglamento, por el cual se han de regir. Dicho Reglamento fué redactado por el señor Pórtela para los "Hijos de Abeledo, Covite, Baroncelle y sus Comarcas", pero la mayoría rogó que se le diera el título de "Hijos del Ayuntamiento de Abadín", para que de esa manera prestaran su concurso las 18 parroquias que componen este Ayuntamiento, y así se acordó.
Hicieron uso de la palabra varios de los presentes, así como también el delegado de las Sociedades Gallegas Confederadas, y el señor Delegado del señor Gobernador, dando todos ellos las gracias al señor Aparicio Pórtela, por la labor realizada para llevar a cabo esta obra que ha de unir en un estrecho abrazo a todos los hijos de aquel progresista rincón de Galicia, residentes en esta localidad, hasta hoy dispersos.
Acto seguido, se pasa a nombrar la comisión que se encargará de redactar las reformas al reglamento y que quedó compuesta de los señores siguientes:
Florentino Vázquez, presidente provisional. Saturnino Regueira y Oseira, secretario provisional. Jesús Ferreiro, delegado por Labrada; Manuel Leal, por Romariz; José Díaz Partiño, por Fanoy; Magin Castiñeira y Oseira, por Abadín; José Cabada, por Goás; Perfecto López Vidal, por Candía; Bernardo Aguiar, por Aldije; Generoso Anido, por Abeledo; José Val, por Corvite; Aparicio Portela, por Baroncelle; Jenaro Hermida, por Moncelos; Ramón Fraga, por Castromayor; José Portela, por Villarente.
Se desea que cada una de las cinco parroquias que no se mencionan aquí nombren un delegado; y que éste para ser citado, envie su dirección al señor Saturnino Regueira Oseira, O'Reilly número 100, Habana.
Mucho nos satisfará que el triunfo de esta entidad corresponda a los nobles fines para los que ha sido constituida".
Foto do Sr. Aparicio Portela, socio número 1 da sociedad "Hijos del Ayuntamiento de Abadín" da que foi fundador.
25/12/1921. Heraldo de Galicia: semanario consagrado a los intereses del pueblo galiciano y paladín de la colonia galaica en Cuba. Ano III. Nº 49.
"Hijos del Ayuntamiento de Abadín.
Una nueva sociedad viene a aumentar el número de las gallegas que desde La Habana trabajan infatigablemente para lograr el mayor progreso de Galicia.
Hace poco tiempo dimos cuenta a nuestros lectores de una circular que los señores Aparicio Portela y Florentino Vázquez, dirigieron a sus paisanos de Abeledo, Corbite y Baroncelle, invitándolos a asociarse con el propósito de construir escuelas en aquellos pueblos. Esta comunicación causó muy saludable impresión entre todos y, tanta, que no solo los de esos pueblos sino todos los del Ayuntamiento de Abadín al cual pertenecen dichas parroquias, se reunieron y acordaron constituir la Sociedad que lleva ese nombre.
En las reuniones preliminares todo fué entusiasmo y fervientes deseos de llevar a feliz término tan magnífico propósito, y concluidas las negociaciones, se reunieron en Junta General, aprobaron el Reglamento por que han de regirse, y constituyeron su primera Junta Directiva que es la siguiente:
Presidente, Perfecto López Vidal.
Vicepresidente, José Díaz Pardiño.
Tesorero, Antonio Díaz Pardiño.
Vicetesorero, Bernardo Aguiar.
Secretario, Saturnino Regueira y Oseira.
Vicesecretario, Manuel Leal Otero.
Vocales : Florentino Vázquez, Aparicio Pórtela, José Val, Generoso Anido Francos, Jesús Ferreiro Díaz, Magín Castañeira y Oseira, Jesús Oseira Bouza, Generoso Hermida Castiñeira, Jesús García Rodríguez, José Rivas Edrosa, Isaac Pardeiro Franco, Generoso López, Pedro Lorigados, Santiago Ramos Alonso, J. M. Novo, Benito Seijo, Daniel Neira y Ramón Fraga.
Suplentes : Manuel Carracedo, Alejo Puente Pérez, Severino Pardo, Vicente Rico Otero y Jesús Bello.
Felicitamos a los electos por la confianza que en ellos depositan sus paisanos y ser los iniciadores de una obra grandiosa, y, muy especialmente, por contar con un elemento de tan valiosa cooperación como significa su nuevo presidente, don Perfecto López Vidal, individuo de gran experience socal, cuyo buen sentido y acierto director lo demostró cumplidamente en la presidencia de la Sociedad "Concepción Arenal", a la que supo dar prestigio y renombre".
Xunta Directiva da sociedade habaneira Hijos del Ayuntamiento de Abadín (anos 40). Imaxe: Fondo gráfico do Arquivo da Emigración Galega.
Entrega oficial do panteón social de Hijos del Ayuntamiento de Abadín no cemiterio Colón de la Habana. Xuño do 1945. Imaxe: Fondo gráfico do Arquivo da Emigración Galega.
Festa social de Hijos del Ayuntamiento de Abadín (Anos 40).
Imaxe: Fondo gráfico do Arquivo da Emigración Galega.
14/05/1922. Heralde de Galicia.
"Boda.
El pasado día 6, sábado, cuando ya nuestra edición estaba en prensa, santificaron sus amores ante el altar, la bellísima y distinguida señorita Emilia López y el caballeroso joven Saturnino Roidriguez Oseira, activo y diligente Secretario de la Sociedad "Hijos del Ayuntamiento de Abadín", con cuya amistad nos honramos.
Mil parabiemes y enviamos a los recien casados y hacemos sinceros votos porque su luna de miel sea eterna".
13/08/1922. Heraldo de Galicia.
"Hijos del Ayuntamiento de Abadín.
Bajo la presidencia del señor José Chao López y actuando de Secretario
el señor Manuel Leal Otero, se reunió la entusiasta Sección de
Propaganda de esta Colectividad, el pasado dia 7, en el Centro Gallego.
Después de haber discutido algunos informes sometidos a la
consideración y estudio de la Sección, para ser seguidamente presentados
a la Junta Directiva, se pasó a tratar la moción
sobre construcción de Casas-Escuelas, en aquel Ayuntamiento.
A este propósito el señor Isaac Pardeiro manifestó que su señora madre
cedería gustosa el terreno para la que se construyera en Abeledo.
Se leyó también un ofrecimiento análogo para la que se establezca en Gontán.
Ambas comunicaciones fueron recibidas entusiasticamente y merecieron aplausos.
Después de haber considerado otros diversos asuntos, el señor Prresidente, dió por terminada la sección".
Artigo publicado na Voz de Galicia con data do 18 de abril do 1964, referente os "Fillos de Abadín" residentes en la Habana.
25/02/1923. El Heraldo de Galicia.
"NUESTROS PLACEMES
Se los enviamos gustosos al distinguido matrimonio Emilia López y Saturnino Regueira Oseira, secretario este último de la prestigiosa entidad Hijos del Ayuntamiento de Abadín, por el nacimiento de una preciosa niña, que tuvo lugar el día 9 del corriente, la que vino a llenar de alegría el hogar de los estimados y queridos esposos.
Las mayores dichas deseamos a la recién nacida en su paso por la vida".
08/04/1923. Eco de Galicia.
"Esta Sociedad ha celebrado su mensual junta de Directiva, el 20 de marzo, en la que se tomaron los siguientes acuerdos:
Facilitar el pasaje, en tercera, al socio enfermo y sin recursos, señor
Santiago Galdo, para retornar a la madre patria, y además entregarle en
efectivo lo que se le pueda recaudar, para lo cual se abrió la
siguiente suscripción :
La Sociedad. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15.00
P. López Vidal. . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.00
Orenció Puente. . . . . . . . . . . . . . . . 5.00
José Díaz Pardiño. . . . . . . . . . . . . . 1.00
Jesús Carbálleira Pórtela. . . . . . . . 2.00
Jesús Bello . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.00
Manuel Morado . . . . . . . . . . . . . . . 2.00
Vicente Rico Otero. . . . . . . . . . . . . 1.00
Luis Carracedo. . . . . . . . . . . . . . . . 1.00
Isaac Pardiero Franco. . . . . . . . . . 1.00
Baudilio Díaz y Díaz. . . . . . . . . . . 1.00
José Saavedra Requeijo . . . . . . . . 1.00
Manuel Leal Otero. . . . . . . . . . . . . 1.00
------
Total. . . . . . . . . . . . . 37,00
Se nombró la siguiente comisión para que recaude lo más que se pueda:
José Díaz Pardiño, Jesús Carbálleira Pórtela, Manuel Leal Otero, Isaac
Pardeiro Franco, Orencio Puente, Manuel Morado y Jesús Bello.
También acordóse enviarle un mensaje de gracias al secretario de este
Ayuntamiento, señor Daniel Díaz Paz, por la prontitud con que ha
contestado a nuestro secretario social, atendiéndole en nuestrro ruego.
Se dió lectura al reglamento de la Sección de Propaganda, acordándose
que el presidente, señor López Vidal le haga algunas reformas
acordadas".
Escola Seijo de Corvite. 1929. Promotor, Pedro Seijo Vaamonde, nace no
barrio de Casás en Corvite e a data do seu pasamento foi 01/03/1924.
Pedro Seijo Vaamonde.
"Pedro Seijo Vaamonde naceu nunha familia moi humilde arredor de 1840, no concello de Abadín.
De moi novo emigrou para Madrid, onde chegou a ser procurador en Cortes
e conseguiu ter unha boa situación económica. No seu testamento,
redactado o 10 de abril de 1922, dispuxo que coa venda de todos os seus
bens se crease e dotase unha escola de primeira ensinanza, de carácter
gratuíto, no seu lugar de nacemento, Casás, no concello lucense de
Abadín.
Nesta escola, ademais de dar as materias da instrución primaria oficial
do momento, impartiríanse nocións de agricultura, gandaría e industria.
O importante legado, que pasaba das 500 000 pesetas, tiña que servir
para construír o edificio escolar, unha vivenda para os mestres/as e
para a creación dunha fundación que xestionase o funcionamento do grupo
escolar.
En 1929 esta fundación foi recoñecida polo Goberno español como «Fundación de Beneficencia Particular Docente».
(Consello da Cultura Galega).
... y su brillanyte matinée.
22/07/1926.Diario de la Marina.
"Esta joven y floreciente sociedad celebró su matinée en la terraza del café El Carmelo.
Resultó todo lo que era de esperar; un éxito completo, una concurrencia donde predominaba el bello sexo. muchas damas y damitas encantadoras se deslizaban por el salón, muchos abadinenses vimos reunidos, donde las notas suaves de la orquesta las hacían sentir la nostalgia de su pueblo natal, la encantadora Villa de Gontán, con sus dos rios y su majestuoso puente.
La comisión organizadora no tuvo ni un momento de descanso, muy atentos todos a cuanto de ellos se solicitaba. Formaban la comisión los señores Vicente Rico Otero, Luis Carracedo, Baudilio Díaz y Díaz, Bautista Alonso, Jesús Lis Seijo, Aparicio Portela, José Saavedra, Amadeo Fernández, Orencio Puente, Isaac Pardeiro y presidía la comisión el laborioso y culto señor Manuel Morado, a quien auxiliaban como secretario, el prestigioso joven señor Jesús Ferreiro Díaz.
Entre los asistentes pudimos anotar los nombres de las señoras y señoritas siguientes: señoras Blasinda Feijoó de Leal, Catalina T. de Díaz, Carmen Paz de Rico, y las señoritas Amparo Braña, Ermita Dorado, Hortensia Anido, Carmen Carballeira, Hermínia Díaz, Modesta González, Irene García, María Luisa F. y Zayas y muchas otras que no recordamos en este momento, muy lindas y encantadoras todas.
También tuvimos el gusto de estrechar la mano del presidente general, señor Manuel Leal Otero, y del secretario de la sociedasd, señor Victor Oseira Pardo, compañero inseparable del señor Leal, y de pronto nos vimos rodeados del señor Jesús C. Portela, ex-presidente de esta sociedad, y los señores socios José Díaz Pardiño, acompañado del señor Calixto Chao, tesorero de la sociedad, y el señor Antonio Fernández, Antonio Díaz Valle, Bernardo Pardeiro, Primitivo Pardeiro, Jesús Ínsua, Rosendo R. Oseira, Silvino C. Oseira, Florentino Vázquez, Domingo Leal, Jesús Valle Calaza, Nicanor Alonso, José Portela y otros muchos que no atinamos a recordar en este momento.
Podemos decir en honor a la verdad que fué una gran fiesta, una tarde de alegría y expansión, donde no faltó ni un solo detalle de buen gusto, donde estaba reunido todo cuanto vale y significa. Bien por los de Abadín".
23/01/1929. Heraldo de Madrid.
"...
Real orden disponiendo se clasifique de beneficiencia particular
docente la Fundación instituida en el barrio de Casás, parroquia de
Corbite, Ayuntamiento de Abadín (Lugo), por D. Pedro Seijo Vaamonde"
28/02/1929. Ideal gallego : paladín de la cultura, defensor de la colonia
gallega de Cuba y órgano oficial del Comité Representativo de Sociedades
Gallegas de Instrucción.
18/04/1964. La Voz de Galicia.
Ayer hemos tenido carta de don Pablo R. Presno, distinguido escritor habanero. Como siempre, llega con noticias de nuestros paisanos en la capital de Cuba residentes, entre los cuales el señor Presno goza de alta y merecida estimación.
De esa carta indicada, que tanto agradecemos, son los párrafos que van a continuación:
"Tomó posesión la nueva directiva de Hijos del Ayuntamiento de Abadín.
Los de Abadín, pertenecientes a la provincia de Lugo, también se honraron constituyendo la sociedad denominada <<Hijos del Ayuntamiento de Abadín>>, con finalidad de recreo y beneficencia.
Los actos celebrados por dicha colectividad tuvieron el propósito de rememorar aquellos que tienen lugar en Abadín, consistentes entre otros, en romerias típicas, el ocho de setiembre de cada año, en honor a nuestra Señora.
Es mucha la importancia que alcanza ese hermoso distrito, de la que se enorgullecen los socios de la citada colectividad, cuyos progresos son bien evidentes y por tanto no necesitamos enumerar.
Entre los hijos de Abadín se destacó de Candia y Cabaneiro, quien fue sobre todo un gran benefactor de la parroquia de Candia en la que había nacido.
Damos término a esta síntesis trayendo el recuerdo de dos cantares que fueron de gran popularidad:
<< Indo por Montouto arriba
anoitecéume na serra
rapaciñas de Labrada
¡abrime as portas, que neva!>>.
<< Adiós, feira de Gontán,
feira de pasal-o tempo,
onde se van a pasear
tantas cabezas de vento>>.
Recientemente se reunieron en el Centro Gallego los de Hijos del Ayuntamiento de Abadín, con motivo de la toma de posesión de la Directiva para 1964-66, que es la que sigue:
Presidente: don José Rivas Eirosa; vicepresidente: don Segundo Seijo; secretario general: don Jesús Carballeira; vicesecretario general: doña María Carballás Feijo; tesorero: don Jesús García Rodriguez; vecetesorero: don Jorge Anido Franco; director: don José García Moure.
Vocales fijos: don Vicente Rico González, don Francisco Díaz, don Aparício Portela, don Luis Vázquez, don Generoso Rico Paz, don Antonio Maseda, doña Dolores Villanueva, don Benito Sánchez, doña Consuelo Varela, doña Pilar Iglesias, doña Olga Díez.
Vocales suplentes: don Antonio Rico Paz, don José García, don Francisco Quintela y don Francisco Galdo Calvo.
Entre los que han presidido tan prestigiosa colectividad, figuran don Florentino Vázquez, don Antonio Rico Paz, don Jorge Anido, don Jesús García Rodriguez y don Julio Antelo Cancela.
El actual presidente, don José Rivas Edrosa y sus colaboradores se interesan por el auge de la colectividad de modo tal, que en su mayoría fueron ratificados en sus respectivos cargos, a fin de que puedan continuar en su provechosa labor".
P.D_ O Arquivo da Emigración Galega ten recoñecidas catro escolas no concello de Abadín: Casa - escola de Carozo en Labrada. (Ver capitulo neste blog "O ensino")
Casa - escola de Labrada de Arriba. (Ver capítulo neste blog "O ensino")
Casa - escola de Romariz. 1926. Promotor, Hijos del Ayuntamiento de Abadín, Sociedad de Instrucción y Beneficencia.