A pedra de Toxoso.

 

    Foi moita a pedra que o noso monte de Toxoso nos regalou, foron moitos os carros que transportaron esa pedra e moitas as mans que a traballaron para facer, entre outras cousas, as nosas casas e palleiras. Os entendidos opinan que é un granito de boa calidade e que deixa traballarse ben. Eses homes que poñían os ollos na cantería e coas rudas mans e dedos esmagados debuxaban as pedras para darlles forma segundo as necesidades, eran os escultores nunca recoñecidos e pouco valorados.

   Unha das persoas que traballaron a pedra dos nosos montes era D. Ramón Martinez Insua. Home moi ligado a vila de Mondoñedo; foi concelleiro e no ano 1916 nomeado alcalde. Tamén era arqueólogo, e mestre de pintura e escultura. Da faceta de escultor ven a súa relación coa pedra granítica dos montes de Toxoso.

   Corría o ano 1888 cando esculpiu a imaxe de Sta. Catarina para o Seminario de Mondoñedo, como mostra deste feito achego a seguinte nova:

   06/01/1889. Galicia diplomática: reviste de archivos, bibliotecas, historia, ...

   "Noticias que nos comunican de la ciudad de Mondoñedo nos llenan de regocijo con una nueva esperanza para las glorias artísticas de Galicia.

   Según ellas, (y son autorizadísimas), el Sr. D. Ramón Martínez Insua, modestísimo cuanto inteligente artista, suscriptor á Galicia Diplomática, ha terminado una nueva obra, notable por diferentes conceptos. Consiste esta, en una estatua colosal, para altura, representando á Santa Catalina. El Excmo. Sr. Obispo do Mondoñedo, propuesto arzobispo de Santiago de Cuba, Sr. Gós y Macho, (también ilustre suscriptor de esta humilde Revista patriótica) proyectó las obras de un segundo cuerpo en el palacio del Seminario; y al terminarse el gran ático de la fachada se colocará de remate la referida escultura.

   Mide esta imágen, construida de granito especial fino llamado de la cantera de Tojoso, dos y medio metros apróximamente y es apreciada por los inteligentes como muy entendida obra, y por los hijos de Mondoñedo con mucha estima por cuanto uno de ellos, el Sr. Martínez Insua, acaba de darse á conecer como artista en trabajos de este género dificil en los efectos de la perspectiva.

   La prensa local de Mondoñedo tributa, con este motivo los merecidos lauros al artista, y nosotros por nuestra parte no solo le felicitamos sinceramente, sinó que suplícamos para él todo apoyo para abrirle con mano franca y protectora los difíciles caminos del arte".

 

Imaxe de Sta. Catarina na parte superior da fachada do Seminario de Mondoñedo.

 Imaxe cedida por Andrés García Doural, administrador de "Miscelania Mindoniense".

A neve negra.

 

   Xa anoitecera. 

   Sempre anoitecía antes de que se deran as condicións apropiadas para escoitar os contos que cada un tiña gardados no saco da súa vida, do seu camiñar. Algunhas veces eran historias persoais que se quería compartir co fin de facer historia, de achegar coñecementos cotiáns á sociedade como viñeran facendo as precedentes xeracións.

   Outras veces eran uns contos que tiña máis de un protagonista, no cal participaban e eran actores algúns dos que placidamente deixaban que as frases saíran da memoria de cada protagonista. Era un conto calquera, compartido e enriquecido por cada achega do recordo ou condicionada visión da mesma historia.

   Era unha obra de teatro na cal cada veciño de xeito improvisado era apuntador e protagonista; sempre unha casual aventura. A pesar de que ninguén se preocupara de axeitar un decorado acorde aos relatos, todo estaba ordenado conforme á representación, case sempre envolta en misterio coa idea dun remate, inesperado, enigmático.

   Ao redor da lareira o mesmo ritual; rodeada das pernas escachadas dos homes e dos mantelos tapando as das mulleres. Un cacho de bidueiro fora traballado e feito zoca que axudaban a que un catarro non subira polos pes. As curtidas mans estaban acostumadas a poñelas de tal xeito que se axeitaban na maneira de adorar o pai lume. A camalleira esperaba polo pote, os tres pes apartados e a fornela chea de cinza.

   As persoas de máis idade tiñan o coñecemento de saber ler o lume e as súas maneiras de expresión. Pola maneira en que as charamuzas saían cara o peldurado e alapeaban os tizóns sabíase de que lado o vento ía soprar.

   O fume, ese inseparable compañeiro das noites de inverno, cada unha delas fora axudando a que o sarrio decorara as paredes dun xeito lúgubre e axudara a imaxinar máis aló do que se dicía.

   O que aquela noite se escoitou quedou gardado no recuncho máis escondido da miña memoria.

   Era algo que para o meu infantil coñecemento resultaba imposible pero tamén desconcertante xa que a historia era coñecida por todos os actores e cada protagonista achegaba o que recordaba; con algo de covardía esperaba con impaciencia o remata do conto.

   Ese ano fixera moito inverno e caira unha nevada moi grande, por aqueles tempos tal cousa non era nada raro; pero si o era o feito que unha pequena capa de neve fora moura. Era coñecido polo "ano da neve negra". Polos camiños había troncadas de neve que dificultaban o camiñar entre as casas máis veciñas, e tamén a capa de neve moura axudaba a sentir un receo polo descoñecido e inexplicable feito. 

   Para a miña sorpresa, buscando unha explicación a tal feito, resulta que non é tan raro. Hai evidencias de nevadas mouras en varios lugares e distintos anos. Poden ser devidos a fenómenos naturais, por exemplo un volcán; ou por motivos da contaminación industrial.

    Ao resultar un fenómeno raro e para aqueles tempos de difícil explicación chegaron as supersticións; os pensamentos catastróficos unidos as crenzas ancestrais axudaron a ter un medo colectivo. Naquela época estaba moi presente o castigo divino mediante a fin do mundo. E ese medo facía que só se pensara que a derradeira solución era a igrexa (a que te castiga e te salva).

   Pasaron os días e a neve foi desaparecendo levando con ela os medos e deixando o recordo e tamén as preguntas sen resposta.

 

   Febrero de 1956. Vida Gallega.

   "La sorprendente noticia circuló por toda la prensa nacional y tuvo amplio eco en el extranjero: en la hermosa comarca del Valle de Oro (Lugo), el temporal de nieves tuvo un epílogo inesperado: en la nevada cumbre del Cuadramón cayeron abundantes copos negros, que llegaron a cuajar, y en diez parroquias se observó el extraño fenómeno de una ‘lluvia enlutada’ -según popular bautizo- que atemorizó a las sencillas gentes aldeanas».

 

 

Labrada. 09/01/2010.

 

 

   

Lagoa de detrás da Corda.

 

   San Xoán de Lagoa, do concello da Pastoriza, e parroquia veciña das parroquias de Quende, Fraias ou Abadín.  O deslinde natural entre o noso concello e a parroquia de San Xoán de Lagoa faino a serra coñecida como "Corda de Neda". Serra que cara ao oeste estríncase nos cementos da Terra Cha.

   Facemos esta pequena mención sobre a nosa parroquia veciña xa que chegou as miñas mans unha importante xoia fotográfica onde sae xente de San Xoán de Lagoa, sacada ao redor do 1915. Nela podemos ver algunha pancarta, na que se pode ver á esquerda di:

"QUEREMOS LEGALIDAD

 EN EL

 REPARTO DE CONSUMOS".

Venres emotivo. A lingua das bolboretas.

                                                                                                                                                       2010.

Se conseguimos que unha xeración,

unha soa xeración,

 creza libre en España,

xa ninguén lles poderá arrincar nunca a liberdade.

 

                                            (A lingua das bolboretas)

Nadal emotivo.

 

Era noiteboa, meniña

Na celas dos borrachos

Un vello díxome: non vou ver outra

E logo cantou unha canción
The Rare Old Mountain Dew

Virei a cara

E soñei contigo.

 

Tiven sorte

Chegou dezaoito a un

Teño un sentimento

Este ano é para min e para ti

Así que bo nadal

Ámote cariño

Podo ver días mellores
Cando todos os nosos soños se fagan realidade. 

Teñen coches grandes como bares

Teñen ríos de ouro
Pero o vento atravésate
Non é lugar para vellos
Cando colliches a miña man por primeira vez
Nunha fría véspera de Nadal
Prometíchesme
Que Broadway estaba esperándome.

Eras guapa
Eras fermosa
Raíña da cidade de Nova York
Cando a banda terminou de tocar

Pediron ainda máis
Sinatra estaba bailando
Todos os borrachos estaban cantando
Bicámonos nunha esquina
E bailamos toda a noite

Os mozos do coro da policía de Nova York
Cantaban «Galway Bay»
E as campás soaban
Para o día de Nadal

Es un folgazán
Es un cretino
Es unha vella puta drogada
Deitada aí case morta co goteiro no brazo nesa cama

Eres un cabrón, eres un verme
Miserable maricón barato
Bo nadal, cabrón
Rógolle a Deus que sexa o derradeiro.

Eu podería ser alguén
Bueno, calquera podería
Ti quitáchesme os meus soños
Cando te atopei por primeira vez
Gardeinos comigo, meniña.

Púxenos cos meus
Non podo facer todo só
Construín os meus soños ao teu arredor.

 

 

   https://youtu.be/j9jbdgZidu8?si=wQuaCSsPBHLzToIB