domingo, 9 de outubro de 2022

A Arnela

 
   Dun tempo a esta parte o topónimo de "Arnela" pillou un significado pulo no concello de Abadín, concretamente no concernente a área recreativa que leva ese nome na parroquia de Castromaior.

   Gustaríame poñer un pouco as cousas en contexto e que cada sitio tivera o seu nome real, ese que foi bautizado, nomeado e coñecido por xentes que nos precederon e que usaron eses nomes por un xeito concreto, respetado xeración tras xeración, e que agora nós, baixo un descoñecido fundamento, trocamos sen mostrar un mínimo de respeto aos devanceiros.
 
   Xaora que si, a Arnela é un barrio da parroquia de Castromaior que dista uns dous kilómetros e medio do lugar onde está situada a área que leva o seu nome, e tamén se recoñece que nos mapas ven nomeado o "Rio Arnela" na citada parroquia e que transcurre en dirección ao río Támoga. Ata aquí todo ben!
 
   Eu son da parroquia de Labrada e de profesión gandeiro, como tal teño gando vacun pastando nos montes comunais de Labrada; do mesmo xeito e por mor do meu oficio tamén son coñecedor dos sitios e a nomenclatura que identifica eses sitios. Fun enseñado polo Manuel do Veiguello, meu avó e tamén meu padriño. Posteriormente recibín enseñanzas de meu pai, o Luis do Veiguello e por suposto tamén de veciños que con regularidade coincidíamos no monte coidando do noso gando. Refírome a veciños non so de Labrada, era moi doado atopar no monte a xente das veciñas parroquias, por exemplo ao Argemiro dos Fornos de Fanoi; ao Julio do Modesto de Cándia ou mesmo ao Benigno do barrio do Grandón en Castromaior; e que ainda sendo de parroquias ou comunidades distintas, o nome dos sitios era común para todos.
 
   Tamén na década dos oitenta traballei na limpeza e poda dos pinos que nos montes de Portela e Toxoso plantou Patrimonio.

   Non fai tantos anos, as parroquias, ainda non clasificadas como "comunidades de montes"; non estaban separadas por peches de arame; os animais pastaban en calquera lugar do noso monte, os animais non diferenciaban a parroquia de Fanoi, da de Candia, Castromaior ou Labrada. O gando da miña casa pastaba tanto en Saber como no Alto do Cerro, Penas Altas ou Liceiras ... ou tamén na "Ponte do Bouso".
 
   Ese é o nome do sitio onde está a coñecida "Área recreativa da Arnela", na "Ponte do Bouso". De alí partía un camiño de moi dificil andar en sentido ao "Alto de Liceiras" e tamén outro a "Seber".Por qué non foi recoñecido con ese nome? Supoño que é moi doado esquecer nomes ou cambialos para que non se sabe fin.
 
   Por si esto non abonda, o regato que por alí pasa é coñecido polo nome de "Portela"; sexa regato, río ou afluente. Nace na comunidade de Labrada, no sitio chamado "Valiñas da Ovella", en sentido sur e esperando xuntarse co río Arnela vai recollendo as augas dos regatos que o van enchendo: Rego dos Pelouros, Rego do Acivro, Rego Salgueiro, Rego do Ouroso, Rego de Penas de Moas, Rego da Cabana, ... estes na comunidade de Labrada.
 
   Polo tanto, o nome quizais no fondo non importa si se usa dun xeito adecuado; o que non cambia é o fermoso entorno onde está situada; así que, é de xustiza ir pasar un día a "Area recreativa da Ponte do Bouso".
 
Foto de outubro do 2022. A dereita a caseta da área recreativa, a esquerda sitio onde se lle denomina a "Ponte do Bouso". Arriba é o "Alto de Liceiras" e a ladeira a esquerda os "Montes de Seber".
 
   https://labradeses.blogspot.com/2017/06/o-castelo-grande.html
   https://labradeses.blogspot.com/2017/07/varios-caminos-para-unha-verdade.html



 
 

martes, 4 de outubro de 2022

Plebiscito de Estatuto de Galiza.


                          Cartel propagandístico feito por Castelao a favor do Estatuto de Galiza.

   24/06/1936. Boletín Oficial de la Provincia de Lugo.
   "Relación general, comprensiva de las parciales remitidas por las Juntas municipales, de las personas que han de constituir las Mesas electorales de las distintas secciones de la Circunscripción electoral provincial, con motivo del Plebiscito de Estatuto de Galicia, que se celebrará el día 28 del mes en curso:
   Abadin
   Sección de Consistorio:
   Presidente, Daniel Diaz Paz, y suplente, Agustín Valle Leal.
   Adjuntos, Roque Vizoso Coira y Eduardo Vidal Carracedo, y suplentes, Jesús Balsa Leal y Manuel Cabado Diaz.
   Sección de Quende: 
   Presidente: Domingo Diaz y Diaz, y suplente,  José Taboada Barja.
   Adjuntos, Ricardo Vidal Seijo y Eladio Taboada Barja, y suplentes, Andrés Anello Perez y Generoso Anello Costeira.
   Sección de Labrada: 
   Presidente, José Cortiñas Rouco, y suplente, Valentin Rouco Pita.
   Adjuntos, Jesús Vizoso Vidal y Cándido Vivero López, y suplentes, Marcelino Barro Diaz y José
Barro Diaz.
   Sección de Candia:
   Presidente, Jesús Lamela Rivas, y suplente, Vicente Cuba Carballeira.
   Adjuntos, Andrés Rio Pardiño y Modesto Vidal Goás, y suplentes, Antonio Vello Pena y Cándido Castro Pernas.
   Sección de Corbite:
   Presidente, Cándido García Pernas, y suplente, Atanasio Morado Portela.
   Adjuntos, Perfecto Rico Otero y Aniceto Morado Seibane, y suplentes, José Fuentes Portela y Antonio Fraga Corral.
   Sección de Moncelos:
   Presidente, Manuel Bouso Lago, y suplente, Antonio Valle Souto.
   Adjuntos, Jesús Vigo Gruña y Elíseo Vigo Abilleira, y suplentes, José Bello Bouso y José Abilleira Perez.
   Sección de Villarente:
   Presidente, Antonio Braña Añilo, y suplente, Antonio Pórtela Bello.
   Adjuntos, Luis Seoane Castiñeira y Manuel Seoane García, y suplentes, José Braña Añilo y Jesús Cabado Rio".

luns, 26 de setembro de 2022

Clamoroso triunfo republicano...

   
   14/04/1931. El Liberal
   "Ha triunfado por gran mayoría la candidatura de la Conjunción republicanosocialista.
   En la provincia de Lugo se desconoce la decantada rabiosa sinceridad electoral. Firmado por el candidato republicano del distrito de Abadin, D. Jesús Iglesias, recibimos un telegrama en el que se nos dice que en la sección 1. de dicho distrito se constituyó la mesa con el secretario del Ayuntamiento como presidente, rodeado de cinco números de la Guardia civil, y con otros en la puerta y en el interior del local, que hacían imposible la libre emisión del sufragio. Añade nuestro comunicante que la actitud de las autoridades locales excitó al pueblo, que protestó indignadísimo. A la hora del domingo en que nos telegrafiaba el señor Iglesias, éste temía graves sucesos, provocados por el caciquismo monárquico".
 

mércores, 31 de agosto de 2022

María do Salvador.

 


Amiga María,
María Pita Otero, María do Salvador.
Que encanto de muller!
Como moitos dos nosos maiores
fuches e es unha bendición para todos nós,
para a túa familia, para toda a parroquia.
 
Naciches hai cen anos.
Mi madriña!, cantas cousas che tocou vivir!
Cantas cousas en tempos ben recios que foron os teus!
A guerra de España, a post guerra,
con tantas penalidades e carencias,
tantos traballos e pesares.
 
Pero o amor foi atopando espazo na túa vida.
Primeiro co teu home Jesús,
logo cos teus fillos, Elita, Daniel e Ánxeles,
que soubeches criar en pobreza de bens, como nos pasoua todos,
pero en abundancia de amores, tenrura e coidados,
en abundancia tamén de goberno e equidade para a vida
 
E os amores fóronse multiplicando
cos nomes e vidas dos teus xenros e nora,
dos teus netos, das túas bisnetas.
E os amores foron mutuos,
o moito que ti deches foise convertendo no moito que logo recibiches.
E todos te puidemos ver e admirar
coma unha muller sempre chea de paz, de saúde, de alegria íntima, calada,
paz fonda, total,
que transmitias ás claras coa túa ollada agarimosa, co teu sorriso simple, acolledor.
 
E así ata o final,
rodeada de agarimos e atencións,
sempre cos teus,
no Outeiro, en Labrada, en Lugo,
e agora para sempre cos teus tamén
no lugar dos mortos que viven en Deus.
 
 Que lección máis grande a da túa vida:
Co pouco, co necesario, rodeado de agarimos,
podemos ser moi felices.
E, non sei por que, intúo que esa lección nos vai se moi útil, necesaria, imprecindible:
co pouco, co necesario, envolto en agarimos, podemos ser felices.
 
Grazas de corazón, María,
grazas polos teus que te souberon acompañar e atender tan amorosamente
ata o derradeiro momento.
 
Fuches, es unha bendición para todos nós.
Que gusto pensar en ti e quererte,
que gusto saberte viva en Deus, agardando reencontrarte connosco
e nós contigo.
Un chuchiño, amiga,
meu e desta xentiña toda que amorosamente te acompaña.
Ata aquel día.
  
25 de agosto do 2022

   Manuel Regal Ledo.

domingo, 28 de agosto de 2022

Partida de "La Porra"

 
   03/04/1871. La Esperanza.
  "A la escitacion que dirigimos á nuestros amigos de provincias para que nos remitieran una nota de los carlistas muertos y heridos durante las últimas elecciones, han respondido de Mondoñedó y de Tortosa.
   En el ayuntamiento de Abadin, distrito de Mondoñedo, la partida de la Porra, compuesta de noventa á cien hombres, causó contusiones á treinta de nuestros amigos, hiriendo de gravedad á seis cuyos nombres copiamos á continuación.
 
   Antonio Pardo, de San Juan de Villarente.
   Cayo Castro, del mismo pueblo.
   Manuel Campo Mayor de Santiago de Moncelos.
   José Campo del mismo pueblo.
   Morado, del mismo pueblo.
   Miquitos, de la Graña".
 
   09/04/1872. La Regeneración.
   "En Goiriz multitúd de hombres armados de gígantes garrotes, procedentes los hombres del ayuntamiento de Abadin que pertenece al distrito de Mondoñedo, empezaron apaleando á los electores de oposición que eran todos ó casi todos, que acudían á votar la mesa qué iban llegando uno á uno sin recelo é iadefensos. Huyeron los unos, y otros parece que se asilaron en la iglesia. Algunos pocos se resistieron auxiliados por aquellos á cuya noticia habia llegado lo que estaba pasando, y los porristas, ruborizados por algunos ministeriales de las parroquias de Roman y Árbol, y capitaneados por el procurador del juzgado D. Antonio Valera Piñeiro, los maltrataron, cometiendo después horribles escesos, como fué el de apoderarse de la casa del respetable párroco; que saquearon por completo, destrozando los muebles y dejando á aquel digno sacerdote sin ningún recurso por el momento y á su señora hermana en la mas horrible angustia. De otros hechos ocurridos alli, como el robo de la iglesia, etc., se habla, pero que no nos constan por ahora, como tampoco la exactitud de la cifra de muertos y del gran número de heridos".
 
    11/04/1872. El Pensamiento Español.
   "Recordarán nuestros lectores que al dar centa el gobernador de Lugo al Gobierno de los sucesos de Villalba, empezaba su telegrama diciendo que «los carlistas promovieron un conflicto en el acto de constituirse las mesas, atacando á los otros electores con palos, piedras y armas blancas y de fuego» continuaba asegurando que los «alborotadores se refugiaron con el diputado provincial D. Antonio Camba, en casa del mayordomo del conde do Pallares, donde continuaron haciendo fuego» y daba por último noticia del registro, ó mejor de la invasion de la casa del Párroco do Goiriz.
   La veracidad del tolégrama del gobernador de Lugo es tan grande, que el diputado provincial D. Antonio Camba ha publicado con el titulo de «Un mentís que la justicia reclama» una hoja en que, dirigiéndose á los habitantes del distrito de Villalba, dice:
«Los que sabeís que la mesa de vuestra capital se constituyó lo más tranquilamente, sin que hubiese el menor desórden, hasta que á las tres de la tarde llegó de acometer, herir y matar en Goyriz á los electores de oposición , que nada ilícito hicieran, una partida de la porra, ó sea de foragidos, cuyo núcleo estaba compuesto de varios del Ayuntamiento do Abadin, distrito electoral de Mondoñedo, donde ya no eran necesarios al candidato adicto; que esos foragidos, sin sombra de motivo  rodearon, atacándola á pedradas y tiros , la casa del mayordomo del conde de Pallares, desde la cual no hubo ni haber podia resistencia, como que dentro no se hallaban si no tres hombres indefensos (uno el que suscribe, que acababa de llegar, y ninguno de ellos
carlista), y algunas mujeres; que felizmente en aquella villa no resultaron más muertos, heridos ni contusos que los cristales y ventanas de la casa referida; que nunca se habla ejercido en el país coacción igual á la que alli sufrieron los electores de los partidos coligados, y que la casa del dignísimo Cura de Goyriz fué invadida por los porristas completamente; admirad la exactitud del parte del señor gobernador dé la provincia.
   Dejamos á la consideración del público si el autor do las patrañas que el telegrama contiene, puede mentir más audazmente é insultar las víctimas con mayor cinismo.
Lugo, 6 de abril de 1872.—Antonio Camba, diputado provincial.»".