domingo, 25 de outubro de 2020

Anuarios do 1904 e 1908.

 
   1904.

   ABADÍN_ Concello de 5005 habitantes de feito e 5042 de dereito, formado polas parroquias seguintes:
   Abadín (Sta María A). A súa capitalidade esta na Torre, con 131 veciños de feito e 131 dereito.
   Elementos oficiais:
Alcalde: D. Francisco Díaz Edrosa.
Secretario: D. Marcelino Rivas Blanco.
Xuíz municipal: D. Daniel Díaz Paz.
Fiscal: D. Juan Castiñeira Balza.
Secretario: D. Saturnino Santomé.
Párroco: D. José Mª. Rey Reigosa.
Administrador de Correos: D. Francisco Seivane Laneros.
Avogados que exercen: Venancio Saavedra.
Escolas municipais para ambos sexos: Aquilino Lamela, Jesús Lamela e Antonio Paz.
Para nenas: Isabel Andrade.
Para nenos: José Andrade.
Estancos: Francisco Díaz, Balbina Pardo e Marcelino Rivas.
Fariñas (muíños): Marcelino Rivas.
Médico: José Carrera.
Pousadas: Francisco Lafuente.
Tabernas: Rosendo Alonso, Bernardo Iglesias, Francisco Lafuente, Jesús Lozano, Domingo Nieto, Antonio Nistal, Rosendo Oseira, Vicente Regueira, Antonio Rivas, José Rodriguez, Juan A. Sánchez, Francisco Trebolle, Vicente Veiga e José Vidal.
Propietarios principais: Rosendo Alonso, Francisco Bouso, José Carrera, Francisco Díaz, Filomena García, Juan Iglesias, Pedro Martinez, Antonio Rivas, Manuel Rivas, Marcelino Rivas e José Saavedra.
   Abeledo: 239 veciños de feito e 238 de dereito.
   Aldixe: 185 veciños de feito e 185 de dereito.
   Baroncelle: 324 veciños de feito e 325 de dereito.
   Cabaneiro: 63 veciños de feito e 63 de dereito.
   Candia: 63 veciños de feito e 63 de dereito.
   Castromaior: 325 veciños de feito e 331 de dereito.
   Corbite: 187 veciños de feito e 194 de dereito.
   Fanoi: 284 veciños de feito e 291 de dereito.
   Galgao: 166 veciños de feito e 169 de dereito.
   Goás: 207 veciños de feito e 205 de dereito.
   Graña: 222 veciños de feito e 22 de dereito.
   Labrada: 550 veciños de feito e 551 de dereito.
   Moncelos: 339 veciños de feito e 311 de dereito.
   Montouto: 133 veciños de feito e 134 de dereito.
   Quende: 221 veciños de feito e 221 de dereito.
   Romariz: 361 veciños de feito e 363 de dereito.
   Vilarente: 297 veciños de feito e 291 de dereito.

   1908.
 
   ABADÍN_ Concello de 5012 persoas, composto das parroquias seguintes:
   Provecende: Parroquia de Abadín, ten fábrica de fariñas e produce cereais. Feiras os sábados e festa maior o primeiro domingo de xullo.
Alcalde: Francisco Díaz.
Secretario: Marcelino Rivas Blanco.
Xuíz Municipal: Ramón Rojo Cordero.
Fiscal: Juan Castiñeira Balsa.
Párroco: José María Reigosa.
Instrución pública. Profesor: José Andrade. Profesora: Isabel Andrade.
Avogado: Venancio Saavedra.
Carpintería: Manuel Losada.
Cereais (colleiteiero de). Marcelino Fernández.
Comestibles: Rosendo Bouza.
Fariñas (Fábrica de): Marcelino Rivas Blanco.
Médico: José Carreiras Rivas.
Modista: Laura Hermida.
Parador: Rosendo Bouza.
Principais contribuíntes: Eduardo Cea Y Naharro. Marcelino Rivas.
Tabacos (Expendedurías de): Francisco Díaz. Balbina Pardo. Marcelino Rivas.
Veterinario: Antonio Díaz.
Viños (Tenda de): Rosendo Bouza.
   Abeledo (Sta María):
Ferrería e cerrajería: Bernardo Pardeiro.
   Aldixe (S. Pedro):
Instrucción pública. Profesor: Santiago Baroncelle.
   Cabaneiro (S. Bartolomé):
Párroco: José Cendán.
Fariñas (Fábrica de): Pedro Martinez.
   Castromaior (S. Juan):
Dilixencias: A Mondoñedo.
   Corbite (S. Pedro):
Comestibles e ferreterías: Rosendo Rey de Orosa.
   Graña (Sta. María Magdalena):
Instrución pública. Profesor. Jesús Lamela Rivas.
   Labrada (S. Pedro):
Instrución pública. Profesora: Basilisa Rivas Morado.
Batán: José Fernández.
   Moncelos (Santiago):
Carpintería: Andrés Hermida.
Fariñas (Muíños de): Cabarcos. (Sucesores de Miguel). Antonio Díaz.
   Romariz (S. Juan):
Ferrerías: Domingo Conde. Jesús Pardeiro.
   Villarente (S. Juan).
Parada de sementais: José María Puente.
 

luns, 19 de outubro de 2020

1919. As Sociedades de Socorros Mutuos

  
 
 
 
   01/07/1919. El Correo Español.
   "El sábado último, día 5, se celebró en Gontán (Abadín) un mítin católicoagrario, en el cual hicieron uso de la palabra el incansable propagandista y culto abogado Antonio Maseda Balsa, presidente de la Sociedad de Socorros Mutuos e Instrucción de Obreros católicos de esta ciudad, y D Vicente Saavedra, profesor del Seminario, los que, con sus claros argumentos, han conseguido convencer a los labradores de aquellas parroquias.
Después de terminado el mítin se constituyeron dos Sindicatos católicosagrarios, en la parroquia de Romariz uno, y en la de Labrada, otro.
Reina gran entusiasmo con tal motivo entre los labradores de esta comarca.
En las parroquias de las Goás y Abadín no tardarán en constituirse otros Sindicatos análogos.--F. P.".
 
   As Sociedades de socorros mútuos eran, basicamente, organizacións privadas, fundadas por un número de socios que se rexían mediante estatutos e as achegas dos socios, e que por regra xeral carecían de cor político. A finalidade era, mediante o asociacionismo, redistribuír as perdas entre todos os socios, partindo dos principios de solidariedade e autodefensa, ante as carencias sociais vividas en cada momento. O participar nas sociedades, pasabas de vivir da esmola a ter o apoio e compromiso económico e solidario.
   No artigo arriba exposto infórmase da formación dun sindicato na nosa parroquia, cousa que a día de hoxe é descoñecida para o autor do blog.
   Como exemplo comparativo do que puido ser aquela asociación, amosamos a continuación un exemplar das bases da creación dun sindicato. Neste caso é o creado na parroquia de Santa María de Vilamor, no concello de Mondoñedo.
 

    Material cedido por Andrés García Doural, o meu reiterado agradecemento.

domingo, 11 de outubro de 2020

As Xornadas de Formación Popular.

 
 
Elias Vizoso de Montouto, intervindo nunha das charlas das xornadas formativas. Na foto, as tres mulleres sentadas son: a Luz, a Angustias e a María da Misiana. De pé o Jesús do Jarboles e o Plácido do Cego.


    01/04/1984. La Voz de Galicia.
    "Siete charlas coloquio a celebrar durante todo este mes en la parroquia de Romariz, del municipio de Abadín, componen As Xornadas de Formación Popular que comenzarán el martes. La organización corresponde a un grupo de vecinos de Labrada, Romariz y Fano que, según explicaron pretenden chegar a un coñecemento maior en temas que tocan directamente á nosa vida de labregos nesta comarca de Abadín onde vivimos. Señalaron también que estamos convencidos de que a formación e a información son uns camiños moi axeitados para poder chegar a unhas formas de vida máis humáns.
   La jornada inaugural tendrá lugar el martes, a partir de las nueve de la noche, en la casa escuela de Romariz donde tendrán lugar todas las conferencias. La primera charla coloquio, sobre A situación agrícola na comarca de Abadín, correrá a cargo de agentes de Extensión Agraria de Mondoñedo. La segunda, prevista para el viernes la impartirá Eliseo Miguélez Díaz, ingeniero agrónomo, diplomado en Comunidade Europea; el tema será ¿Qué nos pasará a los campesinos gallegos cuando entremos en el Mercado Común?
   El día 10 Eloy Villada Legaspi, ingeniero técnico agrícola de la Consellería de Agricultura de la Xunta en Lugo, hablará sobre la producción de leche en la ganadería gallega. La cuarta de las charlas será el día 13, a cargo del ingeniero agrónomo Francisco Sineiro y el tema versará sobre la producción de carne en la ganadería galega.
   Los métodos de control de natalidad dentro de un proyecto de planificación familiar será el tema de la charla que pronunciarán responsables del centro de planificación familiar de Lugo el 17 de abril. Xavier Puente, maestro del equipo de Preescolar na casa y director del programa sobre el mismo tema en RNE, hablará el día 24 del tema Por qué suspenden nuestros niños?, el papel de los padres en la marcha de los escolares. La última de las conferencias, prevista para el día 27, corresponderá al doctor Lombardero sobre Derechos y obligaciones del médico rural, derechos y obligaciones del enfermo rural.
  La jornada de clausura de estos actos está programada para el día 28 con la actuación de grupo de teatro popular, ilusionistas y músicos populares de la comarca. Todas las conferencias tendrán lugar a partir de las nueve de la noche. El ayuntamiento de Abadín en el último pleno, concedió una subvención de 25.000 pesetas para costear el desarroyo de las jornadas."

Foto do dez de abril, na charla que deu Eloi Villada. No primeiro termo. Tamén están, entre outros: o José do Rúa, Jesús do Paridoiro, o Jesús do Jarbolés detrás do Aniceto, Vicente do López, Toño da Gloria, Plácido do Felipe, a Natalia ...

domingo, 4 de outubro de 2020

Tierra de Brañegos.

    05/08/1949. La Noche. 
 
   Por Aquilino Iglesias Alvariño.

   "He observado que muchos lectores de Noriega Varela tropiezan con la dificultad de localizar sus montañas, con las variantes de carpazonas y brañegas de este poeta. Donde están empadronadas estas gentes?
   Nos pasa algo parecido con la obra de Valle Inclán. Las tierras de Lantaño y Lantañon aparecen en la parla antigua de don Ramón bajo extraños paralelos , desajustadas de las triangulaciones  y escalas del Fontán. Tienen, sobre todo, una autonomía poética que no cabe en las divisiones administrativas decimonónicas. Si acaso, en las eclesiásticas, pero con inevitables fricciones entre arcipreste y arcipreste. No es posible que haya un juez comarcal que no dudara en filiar a don Manuel Lantañón, ayuntamiento de Portas, partido judicial de Caldas de Reyes. Si lo hubiera, los manes de Don Ramón, sus terribles manes barbudos, lo impedirian.
   No es este precisamente el caso de Noriega. La geografía de Noriega es más o menos desconocida, pero exactísima. Alguna turbación que en ella introduce el poeta se explica facilmente, como veremos luego.
   Noriega no somete su geografia a elaboraciones deformadoras. Se limita a reducirlas a síntesis poéticas, de reducidos elementos, pero siempre irreductibles a los de otra zona que no sea la de la montaña de Mondoñedo.
   Cumbres bravas y solitarias con pradias y robles en las laderas, uces y carpazas en las cimas. Nieve sobre sebes  y uces en el invierno. Niebla que se desgarra en los tojales de oro en primavera. Largos caminos con cruces y ermitas en los cabos. Lobos, miedos y consejas. Músicas de solos de flautas y discantos de zanfoña. Algunas veces, pandero y gaita o bombo y violín, por parejas. Esta síntesis es justa, sobre todo en los versos de Noriega, de las tierras altas del S. y W. de Mondoñedo, imposibles de ajustar a ninguna otra zona de Galicia.
   Alguno de los elementos, sin duda, es facil hallarlos en cualquier parte. Eso le sucedió al propio Noriega en su peregrinar por Calvos de Randín y Trasalba. En este caso concreto, fué un ramo de abrulas, mustiándose felices sobre el seno de una moza de Maside, con ojos alegres de vendimias y lagaradas, tan otra de las carpazonas de Romariz, el que hizo el transplante. Pero en los versos de Noriega no hay otra montaña auténtica que la de Mondoñedo, y tuve buena ocasión de verificarlo en un reciente viaje, hecho de propósito.
   Por el viejo camino de Gontán subí también al S. Juan de Romariz. En un hondo recodo se extendía el lugar de Espiñarcao, al sol de la tarde, de donde falta el ciego que Noriega conoció. Hacia el norte queda la Infesta que era el camino de Noriega.
   Durante la jornada nos sirvio de guia O Demo de Romariz, que conoció a Noriega, es buen cristiano y nos contó muy divertidas histórias.
   Siguiendo el itinerario obligado del poeta, fuimos encontrando cruceros isolados, iglesias hermas, pastores de ovejas, enmaruxadas y silenciosas. En la Corda me señalan el lugar de Sisalde, el de la Carmiña de un cuento de Noriega. Subiendo a Labrada, nos saludaron as costas do sol y los picos del Cadramón y el Xistral,
 
   aló na terra virxen, terra esquiva,
   donde nunca aparece unha alma viva.
 
   Pasada Labrada, llegamos o sosego da chaira de Montouto:
 
   Montouto, montaña fría,
   a auguiña que nela nace
   ¡que boas rapazas cría!
 
   Allí nos sivió de guia, en busca de una fuente, el brañego más simpático. Se llama Santiago das Leiras. Nos informó como allí, en Montouto, nacen los rios más poéticos de Galicia. El Masma de Mondoñedo, el Landro de Vivero, el Eume de las Mariñas, el Ouro famoso, por el que rodaron también los arneses de las mejores huestes de don Pedro. Y aún el Labrada, el dulce río lento de la Tierra Llana, que el Miño hereda.
   Pero no todo es poesía. Las truchas de estos rios niños eran las más apreciadas en los buenos tiempos del Palacio de Buen Aire de Mondoñedo, y su mejor pescantín actual es O Pego de Viloalle.
   --Pesca siempre, me dice Santiago das Leiras. Se non é o saltón é a mosca. El pesca siempre. Un día díxenlle eu qué me levaría por adprender o oficio, e pideume cen pesos e o que pescase nun mes. Aseguroume que nunha semana estaría adeprendido.
   -- E vosté colleríalle a palabra?
   -- Quite de ahí, señor! Nin por cantas troitas levan os cinco ríos quixera que se dixese que o Santiago das Leiras andaba co Pego a adeprender de troiteiro.
   Eran sobre las doce solares. Subimos aún a Fonte Montouto, en la cima da Cadeira, para tomar una refacción de lacón y pantrigo. Estábamos rodeados de mentes solitarios y solemnes como no es facil suponer. Se comprendían bien allí estas arelanzas del poeta:
 
   Logré a miña y-alma extraña
   paz da solemne montaña
   que xoto coroa o sol.
 
   Poco a poco las cimas de los alrededores se fueron llenando de vacas pequeñas muy astadas, que buscaban el fresco. En las cavadas quedaron solos los ligones y de las treinta y cinco casas de Montouto salieron treinta y cinco cestas cubiertas de manteles de liño, con el caldo, la leche y el queso del xantar de los cavadores.
  En el cielo había una deliciosa música de calandras". 
 

xoves, 1 de outubro de 2020

Caminos vecinales

    23/03/1923. El Regional.
   "El Ayuntamiento de Abadín acordó solicitar de este Gobierno la instrucción del oportuno expediente para la declaración de utilidad pública de los siguientes caminos vecinales:
   Uno que partiendo de la feria pública de Gontán termine en los términos de Ferreira del Valle de Oro, pasando por Campo dos Novos, Puente Gestide de Abajo, Pena do Ovo y Tremoal; longitud 14 kilómetros.
   Otro de ocho kilómetros de longitud, que partiendo de la propia feria de Gontán termine en Campo dos Novos, de la parroquia de Labrada, pasando por el lugar do Coto y Puente Labrada.
   Otro de dos kilómetros de longitud, que partiendo del Alto de la Fonseira, en el hectómetro tres, kilómetro 20 de la carretera de Villalba á Oviedo, pasando por Vega de la Iglesia, Villar del mismo nombre y Volta da Rivas, termine en el lugar do Candavade, de la parroquia de Quende.
   Otro de cuatro kilómetros y medio de longitud, que partiendo de Feira dos Carneiros, en la parroquia de Abadín, termine en los confines de Pastoriza por Corda de Neda.
   Otro de cinco kilómetros de longitud, que partiendo de Campo dos Novos, en la parroquia de Labrada, termine en los confines de Viveiró, del municipio de Muras.
   Otro de cuatro kilómetros de longitud que partiendo de la carreteta de Villalba á Oviedo, en la Canterada, termine en la del Pontón de la Guipilleira de Castro a Gontán, pasando por Baroncelle, puente Amorín y barrio de Alaje, en Corvite.
   Otro de seis kilómetros de longitud que partiendo de Galanas en la carretera del Estado de Villalba á Oviedo, pasando por junto la iglesia de Aldige, Mudia, Fondo en Baroncelle, puente Baindo en Moncelos y Terragis, termine en la carretera de Castro á Gontán.
   Contra esta petición pueden formularse las reclamaciones que se estimen procedentes dentro del término de quince días".